تحلیل جامعه‌شناختی دلایل، زمینه‌ها و موانع توسعه‌نیافتگی بخش خدمات (م

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

مریم آهنی ¹

ربابه پورجبلی ²

¹ دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران

² استادیار گروه جامعه‌شناسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2026.97742.1735

چکیده

شواهد و آمارهای رسمی نشان می‌دهد که استان زنجان با برخورداری از مزیت‌های نسبی و بالقوۀ ‌اقتصادی قابل توجه، در مقایسه با استان‌های همجوار و میانگین کشوری، از نظر شاخص‌های اصلی توسعۀ اقتصادی در موقعیت مطلوبی قرار ندارد. دراین‌راستا، پژوهش حاضر با هدف توسعۀ یک مدل نظری برای تبیین وضعیت توسعۀ بخش خدمات استان زنجان طراحی شده است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر نحوۀ گردآوری داده‌ها، کیفی است که با استفاده از روش نظریۀ داده‌بنیاد انجام پذیرفته است. جامعۀ آماری پژوهش را خبرگان و مطلعان کلیدی در بخش خدمات در استان زنجان در سال 1404 تشکیل دادند. نمونه‌گیری به روش هدفمند و نظری تا حد اشباع نظری ادامه یافت و درنهایت با 15 نفر مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته انجام شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از رویه‌های نظام‌مند استراوس و کربین در سه مرحلۀ کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که شرایط علّی مؤثر بر توسعه‌نیافتگی بخش خدمات در استان زنجان عبارتند از: تمرکزگرایی بخشی و فقدان هم‌افزایی سیاستی، ناکافی بودن سرمایه‌گذاری در حوزۀ خدمات، نبود حمایت‌ نهادی و مالی برای کسب‌وکارهای خدماتی و وابستگی خدمات به دولت و بروکراسی. جغرافیا و موقعیت استان، فرهنگ مصرفی جامعه، سطح پایین آگاهی عمومی نسبت‌به اهمیت خدمات نوین، سطح پایین فناوری، به‌عنوان‌ شرایط زمینه‌ای و نوسانات اقتصادی و تحریم‌ها، مهاجرت نیروی متخصص به تهران یا خارج از کشور، تغییرات سیاسی و مدیریتی مکرر، و تغییرات تکنولوژیک سریع و ناتوانی در انطباق، به‌عنوان شرایط مداخله‌گر و کاهش کیفیت زندگی و رضایت اجتماعی، تداوم نابرابری توسعۀ منطقه‌ای در کشور، و استمرار وابستگی اقتصادی استان به بخش‌های سنتی به‌عنوان پیامدهای توسعه‌نیافتگی بخش خدمات در استان زنجان شناسایی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

توسعه

توسعه‌نیافتگی

بخش خدمات

استان زنجان

---