مطالعه جامعه‌شناختی دلایل، زمینه‌ها و موانع توسعه‌نیافتگی بخش خدمات (مورد مطالعه: استان زنجان)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

مریم آهنی ¹

ربابه پورجبلی ²

¹ دانشجوی دکتری جامعه شناسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران

² استادیار گروه جامعه شناسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2026.97742.1735

چکیده

پژوهش حاضر با هدف توسعه یک مدل نظری برای تبیین وضعیت توسعه بخش خدمات استان زنجان طراحی شده است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر نحوه گردآوری داده‌ها، کیفی است که با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد انجام پذیرفته است. جامعه آماری پژوهش را خبرگان و مطلعان کلیدی در بخش خدمات در استان زنجان در سال 1404 تشکیل دادند. نمونه‌گیری به روش هدفمند و نظری تا حد اشباع نظری ادامه یافت و در نهایت با 15تفر مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از رویه‌های نظام‌مند استراوس و کربین در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که شرایط علّی موثر بر توسعه‌نیافتگی بخش خدمات در استان زنجان عبارتند از: تمرکزگرایی بخشی و فقدان هم‌افزایی سیاستی، ناکافی بودن سرمایه‌گذاری در حوزه خدمات، نبود حمایت‌ نهادی و مالی برای کسب و کارهای خدماتی و وابستگی خدمات به دولت و بروکراسی. جغرافیا و موقعیت استان، فرهنگ مصرفی جامعه، سطح پایین آگاهی عمومی نسبت به اهمیت خدمات نوین، سطح پایین فناوری، به‌عنوان‌ شرایط زمینه‌ای و نوسانات اقتصادی و تحریم‌ها، مهاجرت نیروی متخصص به تهران یا خارج از کشور، تغییرات سیاسی و مدیریتی مکرر، و تغییرات تکنولوژیک سریع و ناتوانی در انطباق، به‌عنوان شرایط مداخله‌گر وکاهش کیفیت زندگی و رضایت اجتماعی، تداوم نابرابری توسعه منطقه‌ای در کشور، و استمرار وابستگی اقتصادی استان به بخش‌های سنتی به‌عنوان پیامدهای توسعه‌نیافتگی بخش خدمات در استان زنجان شناسایی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

توسعه

توسعه‌نیافتگی

بخش خدمات

استان زنجان

---