چگونه کمبود مالی به تغییر در ترجیحات زمانی منجر می‌شود: بررسی اثرات حافظۀ کاری در یک آزمون آزمایشگاهی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

زهرا خدادوست ¹

سید محمدجواد رزمی ²

سید سعید ملک الساداتی ³

مهدی فیضی ⁴

¹ دکتری اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² استاد اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³ دانشیار اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

⁴ استادیار اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2026.97446.1729

چکیده

کمبود منابع، به‌ویژه کمبود مالی و تأثیر آن بر رفتارهای اقتصادی و سازوکارهای این اثرگذاری در دهۀ اخیر توجه گسترده پژوهشگران اقتصاد رفتاری و شناختی را به خود جلب کرده است. شواهد پیشین نشان می‎دهند که انتخاب‎های بین زمانی در شرایط کمبود تغییر پیدا می‎کند و عملکردهای شناختی، استرس و عاطفۀ منفی از واسطه‎های این اثرگذاری معرفی شده‎اند. بااین‌حال نقش حافظۀ کاری به‎عنوان یک واسطۀ شناختی مهم، نیازمند بررسی به‎طور مستقیم و با استفاده از آزمون‎های مجزا است. پژوهش حاضر این فرضیه را آزمون می‎کند که کمبود مالی، عملکرد حافظۀ کاری را تحت تأثیر قرار داده و این تأثیر به‌نوبۀ خود بر انتخاب بین‌زمانی اثرگذار است. برای آزمون فرضیه طراحی آزمایشگاهی بین نمونه‎ها به‎کارگرفته شد. 80 دانشجوی دانشگاه فردوسی مشهد (میانگین سنی 22.2 سال، 59.4% دختر) به‌صورت تصادفی در دو گروه کمبود و کنترل قرار گرفتند. کمبود مالی به روش کراش و آمودیو[1] (2014) القا شد، عملکرد حافظه کاری با استفاده از تکالیف ان-بک[2] و کورسی بلاک[3] و ترجیحات بین زمانی از طریق روش فالک و همکاران[4] (2018) اندازه‎گیری شد. به آزمودنی‎ها پاداش واقعی متناسب با انتخاب‏‎های مالی پرداخت شد. یافته‌ها با فرضیۀ پژوهش هم‌خوانی داشتند: در گروه کمبود، خطاهای پاسخ در آزمون ان-بک به‌طور معناداری افزایش یافت [b=3.48, t(71)=2.05, p=0.044, d≈0.49] و این کاهش با افزایش احتمال ترجیح پاداش فوری و کوچک بر پاداش آتی و بزرگ همراه بود [z=2.41, p=0.016, OR≈1.07]. مقایسۀ برازش دو مدل رگرسیون لاجستیک ترتیبی نشان داد مدلی که اثر تعاملی کمبود و حافظۀ کاری را لحاظ می‌کند [LR χ²=11.27, p=0.004, Pseudo R²=0.033] نسبت به مدل اثر مستقیم کمبود [LR χ²=4.47, p=0.035, Pseudo R²=0.013] توضیح‎دهندگی بهتری برای تغییرات تصمیم‌گیری اقتصادی دارد. این یافته‌ها بر ضرورت توجه به ظرفیت‌های شناختی، به‌ویژه حافظۀ کاری، در طراحی سیاست‌های حمایتی برای افراد در شرایط کمبود تأکید می‌کنند.




1. Krosch & Amodio


2. N-back


[3]. Corsi-block


[4]. Falk et al.

کلیدواژه‌ها

آزمون آزمایشگاهی

ترجیحات بین زمانی

تصمیم‎گیری

حافظۀ کاری

کمبود

---