علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد

پدیدارشناسی همدلی و رفتار همدلانه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

ماهان ساعدی 1
مهشید پورحسین 2
صغری ابراهیمی قوام 3

1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دکتری مدیریت منابع انسانی و رفتار سازمانی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

3 استاد گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2026.95946.1698
چکیده
همدلی به‌عنوان یکی از توانایی‌های کلیدی شناخت اجتماعی، نقش مهمی در کیفیت روابط میان‌فردی دارد و می‌تواند اعتماد، رضایت و تاب‌آوری افراد را در تعاملات اجتماعی افزایش دهد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی پدیدارشناختی ادراک افراد از همدلی و رفتارهای همدلانه طراحی شد تا ویژگی‌ها و مؤلفه‌های کلیدی این رفتارها از منظر تجربۀ زیستۀ افراد شناسایی شود. روش پژوهش کیفی و پدیدارشناسی بود و داده‌ها با مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته از ۱۲ نفر ساکن شهر سنندج در سال ۱۴۰۴ جمع‌آوری شد؛ نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و تا اشباع داده‌ها انجام گرفت. داده‌ها با روش تحلیل هفت‌مرحله‌ای کلایزی تحلیل شد. یافته‌ها دو مضمون اصلی «حمایت همدلانه» و «درک همدلانه» را نشان دادند. «حمایت همدلانه» شامل مضامین فرعی پشتیبانی، محبت، امنیت‌بخشی، مشورت، مسئولیت‌پذیری، انعطاف‌پذیری و پرهیز از رفتارهای قضاوتی است و نشان‌دهندۀ توجه عملی و واقعی به نیازها و شرایط دیگران است. «درک همدلانه» نیز شامل مضامین فرعی رفتارهای انعکاسی، اهمیت دادن، فهم موقعیت و شرایط دیگران، دیگری به‌مثابه خود، به رسمیت شناختن و نظام فکری مشابه است و توانایی فرد را در فهم و پاسخگویی به احساسات و نیازهای دیگران نشان می‌دهد. نتایج نشان می‌دهند که افراد در روابط میان‌فردی انتظار دارند هم درک شوند و هم حمایت دریافت کنند. درک کردن دیگران زمانی مؤثر واقع می‌شود که فرد بتواند دیگری را به‌مثابه خود در نظر بگیرد و از نگاه او به جهان بنگرد. زمانی‌که فرد بتواند دیگری را درک کند، می‌تواند با نشان دادن شفقت و مهربانی از او حمایت کند. رفتارهای همدلانه با ویژگی‌های متفاوت اما مرتبط، می‌توانند راهنمای عملی برای حرفه‌های مختلف مانند پزشکان، روان‌شناسان و پرستاران باشند و زمینه‌ساز تقویت روابط، امنیت روانی و کیفیت زندگی افراد شوند. درهمین راستا پژوهش حاضر با نشان دادن ابعاد همدلی می‌تواند به‌خوبی چنین راهنمایی‌ای را فراهم کند تا روابط میان‌فردی از این ویژگی انسانی بی‌نصیب نباشند.
 

کلیدواژه‌ها

واژگان‌کلیدی: همدلی
رفتار همدلانه
پدیدارشناسی
روابط میان‌فردی
  1. احمدی، م؛ و یوسفی، ف. (۱۳۹۹). مسئولیت‌پذیری رفتاری و کیفیت تعاملات اجتماعی. مجله روانشناسی اجتماعی ایران، ۱۵(۲)، 72–55.
  2. حسینی، م؛ رضایی، س؛ و فراهانی، ن. (۱۴۰۲). انعطاف‌پذیری انتظارات و کاهش تعارضات بین فردی. مجله علوم رفتاری، ۸(۱)، 51-33.
  3. درخشانی‌پور، م؛ و اصغریان، ف. (۱۳۹۹). نقش همدلی در تعاملات بین فردی و بهبود روابط اجتماعی. روان‌شناسی اجتماعی، ۱۲(۳)، 62-45.
  4. شیخ‌اسماعیل، ه؛ محمودی، آ؛ و قاسمی، ر. (1404). نقش همدلی و مدل‌های ذهنی مشترک در روابط بین فردی. فصلنامه پژوهش‌های روانشناسی، ۱۰(۳)، ۱36-۱10.
  5. طراویان، س؛ محمدی، ر؛ و احمدی، م. (۱۴۰۴). رفتارهای حمایتی و مشاوره‌ای در محیط‌های کاری: یک مطالعۀ کیفی. فصلنامۀ پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 8(2)، 123-101.
  6. مناقب، ا؛ و باقری، س. (۱۳۹۱). تأثیر کارگاه‌های آموزش همدلی بر عملکرد همدلانه پزشکان خانواده دانشگاه علوم پزشکی جهرم. مجلۀ ایرانی آموزش پزشکی، ۱۳(۲)، ۱22-۱14.
  7. Bradshaw, C., Atkinson, S., & Doody, O. (2017). Employing a Qualitative Description Approach in Health Care Research. Global Qualitative Nursing Research, 4. https://doi.org/10.1177/2333393617742282
  8. Brown, C. (2024). How Can the Literature on Phenomenology Inform the Teaching of Accurate Empathy in Social Work Practice? Practice: Social Work in Action, 36 (1), 39-54. ISSN 0950-3153. https://eprints.lancs.ac.uk/id/eprint/196179
  9. Burns, N., & Grove, S. K. (2018). Understanding Nursing Research-eBook: Building an Evidence-Based Practice. Texas: Elsevier Health Sciences.
  10. Colaizzi, P. F. (1969). The descriptive methods and the types of subject-matter of a phenomenologically based psychology exemplified by the phenomenon of learning. (Doctoral dissertation, ProQuest Information & Learning).
  11. Colaizzi, P. F. (1978). Psychological research as a phenomenologist views it. In: Valle, R. S., and King, M. (Eds). Existential-Phenomenological Alternatives for Psychology, Oxford University Press, New York, 48-71.
  12. Creswell, J. W. (2013). Educational research: Planning, conducting, and evaluating. Ross MacDonald School Resource Services Library.
  13. Cuff, B.P., Brown, S.J., Taylor, L., & Howat, D.J. (2016). Empathy: A review of the concept. Emotion Review, 8(2), 144–153.

https://doi.org/10.1177/1754073914558466

  1. Decety, J. (2020). The neuroevolution of empathy. Annals of the New York Academy of Sciences, 1464(1), 5–24. https://doi.org/10.1111/nyas.14268
  2. Decety, J., & Cowell, J. M. (2018). Interpersonal harm aversion as a necessary foundation for morality: A developmental neuroscience perspective. Development and Psychopathology, 30(1), 153–164.

https://doi.org/10.1017/S0954579417000530

  1. Decety, J., & Jackson, PL. (2004). The functional architecture of human empathy. Behav Cogn Neurosci Rev, 3(2), 71–100. DOI: 10.1177/1534582304267187
  2. Eichbaum,, & Bleakley, A. (2026). Re-visioning intercultural relational empathy. Adv Health Sci Educ Theory Pract, 31(1),307-321.

 doi: 10.1007/s10459-025-10429-4. Epub 2025 Jun 4. PMID: 40465149; PMCID: PMC12929351.

  1. Ferri, P., Rovesti, S., Padula, MS., D’Amico, R., & Di Lorenzo, R. (2019). Effect of expert-patient teaching on empathy in nursing students: a randomized controlled trial. Psychol Res Behav Manag, 27 (12), 457–467.

 https://doi.org/10.2147/ PRBM.S208427

  1. Fu, L., Zhang, Y., & Wang, H. (2022). Psychological safety and prosocial behavior: The role of empathic support in interpersonal interactions. Journal of Social Psychology, 162(4), 423–439. https://doi.org/10.1080/00224545.2021.1945678
  2. Gazzaniga, MS., Ivry, R.B., Mangun, GR. (2019). Cognitive neuroscience: The biology of the mind (Fifth edition). W. W. Norton & Company.
  3. Geiger, T. M. (2025). Consultative empathy: How advisory behaviors enhance interpersonal relationships. Journal of Applied Psychology, 110(1), 85–102.

https://doi.org/10.1037/apl0001102

  1. Guariglia, C., Rossi, F., & Marino, R. (2023). Collaborative empathy and relationship quality: A multi-level analysis in social networks. Personality and Social Psychology Bulletin, 49(2), 245–260.

https://doi.org/10.1177/01461672221123456

  1. Hall, J. A., & Scheartz, R. (2019). Empathy present and future. The journal of social psychology, 159(3), 225-243.

https://doi.org/10.1080/00224545.2018.1477442

  1. Heyes, C. (2018). Empathy is not in our genes. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 95, 499–507. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2018.11.001
  2. Hodges, S. D., Neff, L. A., & Wyer, R. S. (2024). Shared perspectives and relational empathy: How common understanding fosters cooperative behavior. Personality and Social Psychology Review, 28(1), 45–66.

https://doi.org/10.1177/10888683231234567

  1. Hojat, M., Gonnella, JS., Mangione, S., Nasca, TJ., Veloski, J.J., Erdmann, JB., ... Magee, M. (2002). Empathy in medical students as related to academic performance, clinical competence and gender. Med Educ, 36(6), 522–529. https://doi.org/10.1046/j.1365-2923.2002.01234.x.
  2. Kahriman, I., Nural, N., Arslan, U., Topbas, M., Can, G., & Kasim, S. (2016). The effect of empathy training on the empathic skills of nurses. Iran Red Crescent Med J. 18(6), e24847. https://doi.org/10.5812/ircmj.24847
  3. Liu, X., Chen, W., & Zhao, L. (2023). Active support and empathy in interpersonal communication: Implications for social cohesion. Journal of Personality and Social Psychology, 124(3), 410–428. https://doi.org/10.1037/pspp0000467
  4. Lynch, A. (2025). A review of empathy in social work: A relational and situated practice with directions for further research. Journal of Social Work. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/14680173251353087
  5. Mu, Y., Thompson, R., & Li, J. (2025). Affectionate behaviors and motivational outcomes in social interactions. Journal of Experimental Social Psychology, 115, 104300. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2024.104300
  6. Nazir, J. (2016). Using phenomenology to conduct environmental education research: Experience and issues. The Journal of Environmental Education, 47(3), 179-190.
  7. Ogle, J., Bushnell, J.A., Caputi, P. (2013). Empathy is related to clinical competence in medical care. Med Educ, 47(8), 824–851.

https://doi.org/10.1111/medu.12232

  1. Ouzouni, C., & Nakakis, K. (2012). An exploratory study of student nurses empathy. Health Science Journal, 6(3), 534-552.
  2. Ozcan, CT., Oksuz, E., & Oflaz, F. (2018). Improving empathy in nursing students: a comparative longitudinal study of two curricula. J Korean Acad nurs, 48(5), 497–505. https://doi.org/10.4040/jkan.2018.48.5.497
  3. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research and evaluation methods: Integrating theory and practice (4th Edition). Sage.

 https://us.sagepub.com/en-us/nam/qualitative-research-evaluation-methods/book232962

  1. Penprase, B., Oakley, B., Ternes, R., & Driscoll, D. (2013). Empathy as a determining factor for nursing career selection. Journal of Nursing Education, 52(4), 192–197. https://doi.org/10.3928/01484834-20130314-02
  2. Qin, X., Yang, F., Jiang, Z., & Zhong, B. (2022). Empathy not quarantined: Social support via social media helps maintain empathy during the COVID-19 pandemic. Social Media + Society, 8(1),1-21. https://doi.org/10.1177/20563051221086234
  3. Singer, T., & Lamm, C. (2009). The social neuroscience of empathy. Annals of the New York Academy of Sciences, 1156, 81–96. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.2009.04418.x
  4. Tesio, V., Goerlich, K. S., Hosoi, M., & Castelli, L. (2019). Editorial: Alexithymia: State of the art and controversies. Clinical and neuroscientific evidence. In Frontiers in Psychology (Vol. 10, Issue May, p. 1209). Frontiers Media S.A. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01209
  5. Thompson, N. M., van Reekum, C. M., & Chakrabarti, B. (2022). Cognitive and affective empathy relate differentially to emotion regulation. Affective Science, 3(1), 118–134. https://doi.org/10.1007/s42761-021-00062-w
  6. Valdespino, A., Antezana, L., Ghane, M., & Richey, J. A. (2017). Alexithymia as a transdiagnostic precursor to empathy abnormalities: The functional role of the insula. In Frontiers in psychology (Vol. 8, Issue “EC, p. 2234). Frontiers Media S.A. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.02234
  7. Van der Graaff, J., Branje, S., De Wied, M., Hawk, S. T., Van Lier, P., & Meeus, W. (2022). Perspective taking and empathic concern in adolescence: Gender differences and developmental changes. Journal of Youth and Adolescence, 51(1), 93–109. https://doi.org/10.1007/s10964-021-01525-3
  8. Wondra, JD., & Ellsworth, PC. (2015). An appraisal theory of empathy and other vicarious emotional experiences. Psychological Review, 122(3), 411–428. https: //doi.org/10.1037/a0039252.
  9. Zaki, J. (2019). Integrating empathy and interpersonal emotion regulation. Annual Review of Psychology, 71, 517–540.

https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010419-050830

  1. Zaki, J., & Cikara, M. (2020). Self–other overlap and the political psychology of empathy. Current Directions in Psychological Science, 29(5), 471–476.

https://doi.org/10.1177/0963721420949654

ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 21 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 28 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 07 بهمن 1404
  • تاریخ اولین انتشار 07 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما