تبیین جامعه‌شناختی رابطۀ بین تکثرگرایی با عرفی‌شدن دبیران آموزش‌و‌پرورش شهر اصفهان

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

ناصر نظریان ¹

علی قنبری برزیان ²

سیدعلی هاشمیان فر ²

فاطمه طبیبی ³

¹ استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان اصفهان، اصفهان، ایران

² دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

³ آموزگار آموزش‌وپرورش شهرستان شاهین‌شهر، شاهین شهر،ایران

https://doi.org/10.22067/social.2025.93169.1635

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی ارتباط بین تکثرگرایی با عرفی‌شدن دبیران آموزش و پرورش می‌پردازد. جامعۀ آماری کلیۀ دبیران مشغول به تدریس در مقطع متوسطۀ (اول و دوم) شهر اصفهان در سال تحصیلی 1402 است. روش پژوهش، پیمایشی است و نمونه ها با روش نمونه‌گیری سهمیه‌ای انتخاب شده‌اند؛ ابزار گردآوری داده‌ها نیز، پرسشنامه و از نظر زمانی مقطعی است. یافته‌های مدل معادلۀ ساختاری نرم‌افزار Amos نشان می‌دهد که برآوردهای مربوط به شاخص‌های برازش کلیت مدل و پارامترهای اصلی در تمام فرضیه‌های مستقیم اثر تکثرگرایی بر عرفی‌شدن دبیران معنادار است. همچنین متغیرهای میانجی (تروما، کیفیت زندگی و خرده‌فرهنگ بین‌المللی) در رابطۀ بین تکثرگرایی و عرفی‌شدن، بیانگر این است که مدل تدوین ‌شده توسط داده‌های پژوهش حمایت می‌شوند که به لحاظ آماری معنادار بوده و رابطۀ مستقیم و قوی است. بنابراین با توجه به مقدار ضریب تأثیر غیرمستقیم متغیر تکثرگرایی، می‌توان گفت این میانجی‌ها مستقیم و از نوع جزئی است. در مجموع، یافته‌های پژوهش هر چند حاکی از تأیید نظریات برگر و هابرماس و دین‌دار بودن و البته حرکت پرشتاب دبیران به سوی عرفی‌شدن است؛ بعضاً نشان دهندۀ حفظ ته‌نشست‌های پارتویی در بحث دین و پایبندی به آن دارد؛ ولی شکل جدیدی از دین‌ورزی یا همان «واسازی» یا «بی‌شکلی دین‌ورزی» را نشان می‌دهد.
 

کلیدواژه‌ها

عرفی‌شدن

پلورالیسم

روان‌زخم‌ها (تروما)

کیفیت زندگی

---

مراجع

1. آزادارمکی، ت؛ و غیاثوند، ا. (1381). تحلیل جامعه­شناختی وضعیت دین داری جوانان با رویکرد بی‌شکلی دین­ورزی. پژوهشنامۀ علوم انسانی، 1(35)، 117 – 148.
2. احمدی، ح. (1384). جامعه­شناسی انحرافات. تهران: سمت.
3. ایزدی‌یزدان­آبادی، ا. (1393). آسیب­شناسی مدیریت آموزش­وپرورش کشور و ارائۀ راهبردها و راهکارهای مطلوب. تهران: دبیرخانه­ی شورای انقلاب فرهنگی.
4. اینگلهارت، ر؛ و ولزل، ک. (1389). نوسازی، تغییر فرهنگی و دموکراسی. (احمدی. ی، مترجم). تهران: کویر.
5. برگر، پ. ا؛ و زاید رولد، آ. (1393). اعتقاد بدون تعصب. (حبیبی. م، مترجم). تهران: نشر گمان.
6. برگر، پ، ا. (1380). افول سکولاریسم: دبن خیزش‌گر و سیاست جهانی. (امیری. ا، مترجم). تهران: نشر پنگان.
7. زارعی، آ. (۱۳۹۷). پست سکولاریسم دین، دولت و حوزۀ عمومی در غرب. تهران: نشر نی.
8. ژیژک، ا. (1392). خشونت: پنج نگاه زیرچشمی. (پاکنهاد. ع، مترجم). تهران: نشر نی.
9. ستایش­فر، م. (1397). بررسی نقش معلم و آموزش‌وپرورش در ایجاد روحیه و نشاط معلمی. فصلنامۀ مطالعات علوم اجتماعی، 4(4)، 43 –
10. سراج‌زاده، س. (1378). نگرش‌ها و رفتارهای دینی نوجوانان و دلالت‌های آن بر سکولار شدن تهران. فصلنامۀ نمایه پژوهش، 9 و 10 (9)، 105 –
11. سیدمن، ا. (1388). کشاکش آرا در جامعه­شناسی. (جلیلی. ه، مترجم). تهران: نشرنی.
12. سیلانیان‌طوسی، ع. ا؛ و سعیدی‌نامقی، م. م. (1384). نگرش سکولار، نظریه­های سکولاریزاسیون و جامعۀ ما، 2(2 - شماره پیاپی 6)، 87- 108.
13. غیاثوند، ا. (1395). رفتارها و باورهای ایرانیان: تحلیلی جامعه‌شناختی از مناسبات دین در بستر دولت. فصلنامۀ علوم اجتماعی، 25(73)، 211-251.
14. فاضلی، ن. (1395). آیا فرهنگ ایران امروز سکولار است؟ منظر انسان‌شناسی شناختی. فصلنامۀ علمی – ترویجی جامعه، فرهنگ و رسانه، 5(20)11- 28.
15. فلیک، ا. (1387). درآمدی بر تحقیق کیفی. (جلیلی. ه، مترجم). تهران: نشر نی.
16. کافی، م. (1388). طرح سنجش تأثیر کثرت‌‌گرایی بر سکولار شدن افراد با تحصیلات عالیه. اسلام و علوم اجتماعی، 1 (2)، 49–
17. کرمی، س. (1388). سکولاریسم (خاستگاه، مبانی و مؤلفه­ها). تهران: امیرکبیر.
18. مایرز، ت. (1385). اسلاوی ژیژک. (نوروزی. ا، مترجم). تهران: نشر مرکز.
19. محمدپور، ا؛ علیزاده، م؛ قادرزاده، ا؛ و قدرتی، ح. (1390). بررسی اعتقادات دینی و جهت­گیری عرفی‌گرا ـ بنیادگرایانۀ دانشجویان؛ مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه پیام­نور مرکز ساری. مجلۀ بررسی مسائل اجتماعی ایران، 2(5 و 6)، 69 –
20. محمودپناهی، س. م. (1398). سکولاریسم یا پساسکولاریسم؛ بررسی نسبت دین و سیاست از دیدگاه هابرماس و مطهری. تهران: پژوهش علم ودین، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی- دو فصلنامۀ علمی، سال دهم، 2(20)، 237-261.
21. معاونت پژوهش برنامه­ریزی و توسعۀ منابع اداره کل آموزش و پرورش استان اصفهان. (1401 – 1402). سالنامۀ آماری آموزش‌وپرورش استان اصفهان. بازیابی در 1401، از medu.ir.
22. معیدفر، س. (1386). دانشگاه و دگرگونی ارزش­ها. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
23. میرزایی، ح؛ وباباصفری، ن. (1394). بررسی رابطۀ نوسازی و تکثرگرایی دینی در بین جوانان شهر روستاهای سنندج. مجلۀ مطالعات جامعه­شناختی، 22(1)، 103 –
24. نایبی، ه؛ و آزادارمکی، ت. (1385). سکولاریسم و رابطۀ آن با تحصیلات عالی. جامعه‌شناسی ایران، 7(3)، 76- 93.
25. وریج‌کاظمی، ع؛ و فرجی، م. (1382). عرفی‌شدن و زندگی روزمره. مطالعات جامعه‌شناختی، 21، 243- 270.
26. ولزل، ک؛ اینگلهارت، ر؛ و کلینگ‌مان، ه. د. (۱۳۸۲). توسعۀ انسانی نظریه‌ای دربارۀ تغییر اجتماعی. (جلیلی. ه، مترجم). تهران: طرح‌های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد.
27. هاشمیان فر، س. ع؛ و هاشمی، م. (1392). بررسی نمودهای عرفی‌شدن دین در سبک زندگی جوانان شهر اصفهان (با تأکید بر نظریه عرفی شدن). جامعه‌شناسی کاربردی، 24 (1، پیاپی 49)، 243-269.
28. هاشمی، ش. (1386). میزگرد بررسی و نقد کتاب نقش جریان روشنفکری در سکولاریسم تربیتی ایران اثر جمیله علم­الهدی، تهیه و تنظیم توسط شهناز هاشمی. فصلنامۀ نوآوری­های آموزشی، 6(33)، 169- 194.
29. هابرماس، ی؛ و دالمایر، ف. (1388). دین و روابط بین­الملل. (قهرمانپور بناب. ع، مترجم). تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
30. . P. L. (1967). The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. Garden City. New York: Doubleday.
31. Berger, P. L (1999). The De Secularization of the word: Resurgent Religion and Word Politics. Washington, D.C: Ethic and Public Policy Center.
32. Berger, P. L., Berger, B., & Kellner, H. (1973). The Homeless Mind: Modernization and Consciousness. Random House.
33. Bruce, S. (2002). God is Dead: Secularization in the West. Oxford: Blackwell Publishing.
34. Daly, (2003). Introduction: Risking the Impossible. in Conversations with Zizek. Glyn Daly, Polity Press.
35. Caruth, C. (1996). Unclaimed experience: Trauma, narrative, and history. Johns Hopkins University Press
36. Dobbelaerc, K. (1999). Towards an Integrated Perspective of the Processes Related to the Descriptive Concept of Secularization", Sociology of Religion, 60, (3), 229–247.
37. Habermas, J. (2008a). Between Naturalism and Religion: Philosophical Essays, Cambridge, UK: Polity Press.
38. Inglhart, R. (1997). Modernization and Postmodernization. Princeton: Princeton University Press.
39. Masuda, K., & Yudhistira, M. H. (2020). Does education secularize the Islamic population? The effect of years of schooling on religiosity, voting, and pluralism in Indonesia. CEI Working Paper Series 2019-11, Center for Economic Institutions, Institute of Economic Research, Hitotsubashi University.
40. Wallace, R.T., & Wolf, A. (1999). Contemporary Sociological Theory: Expanding the Classical Tradition. New Jersey: Prentice Hall.
41. Yinger, J. M. (1957). Religion, society and the individual; an introduction to the sociology of religion. Macmillan.
42. Zizek, S. (2001). On Belief. London: Routledge.
43. Zizek, S. (1994). Mapping Ideology. London: Verso Books.