برساخت تجربۀ عشق در بستر خانوادۀ ایرانی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

عاطفه باقریان زیارت ¹

علی اکبر مجدی ²

غلام رضا صدیق اورعی ²

¹ دانشجوی کارشناسی‌ارشد رشتۀ پژوهش علوم اجتماعی، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2025.55402.0

چکیده

تجربۀ عشق، تجربه‌ای است که برای هر فردی ساخته می‌شود و در این برساخت مجموعه‌ای از عوامل فردی و اجتماعی دخیل هستند که درواقع جهان اجتماعی فرد را شکل می‌دهند. بستر خانواده از مهمترین زمینه‌هایی است که کیفیت این تجربه را برای افراد رقم می‌زند. ساختارهای فرزندپروری در خانواده می‌تواند بر تجربۀ عاشقانۀ فرد اثرگذار باشد. ساختار فرزندپروری که فرد را در سطوح نیازهای احترام، تأیید و پذیرش نگاه می‌دارد، او را مهیای تجربۀ عشق مبتنی بر مصرف‌کنند‌گی می‌کند. در مقابل شیوۀ فرزندپروری که کودک را از سطح نیازهای سوم و چهارم هرم مزلو گذرانیده و به فرد اجازه می‌دهد که تبدیل به انسانی خواستار تحقق خود گردد، آمادگی تجربۀ عشقی زایشگر را در او به وجود می‌آورد. هدف تحقیق حاضر، پاسخ به این پرسش است که: کیفیت روابط فرد در خانوادۀ والدی، چگونه در کیفیت روابط عاشقانۀ وی نمود پیدا می‌کند؟ برای پاسخ به این سؤال با راهبرد روایت‌پژوهی به سراغ 5 زن و 6 مرد رفته و داستان رابطۀ عاشقانۀ آنها را بازسازی نمودیم و همچنین داده‌هایی دربارۀ کیفیت روابط آنها با خانوادۀ والدیشان کسب نمودیم. به‌طور کلی دو سبک زیست ایمن و ناایمن از پاسخ‌های مشارکت‌کنندگان استخراج گردید. توضیح اینکه آن دسته از مشارکت‌کنندگانی که در فضای خانواده، محیطی امن و والدینی متوجه را تجربه کرده‌اند، تجربۀ عشق را با ادراک بسندگی از خود آغاز نموده و تجربه‌ای تکامل‌بخش و رضایتمندانه از عشق داشته‌اند. در مقابل مشارکت‌کنندگانی که در کودکی و نوجوانی فضای خانوادگی سرد، غیرصمیمی، ناایمن و طردکننده را تجربه نموده‌اند و با والدینی غیرمتوجه تعامل داشته‌اند، ادراکی نابسنده از خود داشتند، احساس ناامنی می‌کردند و در نتیجه در تدافع علیه این ادراک از خود، دست به ساماندهی رابطۀ عاشقانۀ خود زده‌اند تا ضعف خود را پوشش دهند. نتایج نشان می‌دهد مشارکت‌کنندگان در دو الگوی متفاوت، رابطۀ عاشقانۀ خود را تجربه نموده‌اند. افرادی که از تجربۀ عاشقانۀ خود رضایت داشته و آن را موجب رشد و تعالی خود دانسته‌اند، در خانوادۀ والدی خود سبک فرزندپروری ایمن را تجربه نموده و در حالت بسندگی وارد رابطه شده‌اند و برعکس مشارکت‌کنندگانی که تجربۀ عاشقانۀ خود را موجب خسران خود دانسته‌اند، سبک فرزندپروری ناایمن را تجربه کرده بودند و کل تجربۀ عاشقانۀ آنها درواقع واکنشی در مقابل حالت نابسندگیشان در شروع رابطه بوده است.
 

کلیدواژه‌ها

تجربۀ عشق

خانواده

روایت‌پژوهی

---

مراجع

1. آلندی، ر. (1373) عشق. تهران: انتشارات توس.
2. احمدی، ب. (1390) حقیقت و زیبایی. چاپ بیستم. تهران: نشر مرکز
3. استراوس، ا؛ و کربین، ج. (1390). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریۀ زمینه‌ای. (افشار. ا، مترجم). تهران: چاپ غزال.
4. چوپرا، د. (1378) جادۀ عشق. (بلوچ. ح.ر؛ و هندی‌زاده. ح، مترجمان). تهران: چاپ آسمان.
5. ردفیلد، ج. (1390) پیشگویی آسمانی. (عبداللهی. ه، مترجم). تهران: نشر فرزان روز.
6. فروم، ا. (1374) هنر عشق ورزیدن. (سلطانی. پ، مترجم). تهران: مروارید.
7. فلیک، ا. (1388) درآمدی بر تحقیق کیفی. (افشار. ه، مترجم). تهران: نشرنی.
8. گرمارودی، غ.، مکارم، ج؛ علوی، س؛ مکارم، ج؛ علوی، ش؛ و عباسی، ز. (1388). عادات پرخطر بهداشتی در دانش‌آموزان تهرانی. فصلنامۀ پایش، 9(1)، 13-19.
9. گیدنز، آ. (1390) ، مبانی جامعه‌شناسی. (صبوری. م، مترجم). تهران: نشر نی.
10. عطاری، آ. (1390)، بررسی کیفیت روابط صمیمانه مبتلا به اختلال وسواسی اجباری و ارائه مدلی براساس سبک‌های دلبستگی و طرحواره‌های ناسازگار اولیه. پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد رشتۀ روانشناسی بالینی، دانشگاه الزهرا تهران.
11. مزلو، ا.ه. (1367). انگیزش و شخصیت. (رضوانی. ا، مترجم). مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
12. مزلو، ا.ه. (1367). روان‌شناسی عشق ورزیدن: روان‌شناسی شخصیت سالم. (رویگریان. ش، مترجم). تهران: چاپ گلشائی.
13. میرمیری، ه. (1390). برساخت اجتماعی عشق در تجربۀ زیسته ایرانی (مطالعه موردی دهه 40، 60 و 80). پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد رشتۀ مطالعات فرهنگی. دانشگاه علم و فرهنگ تهران.
14. نراقی، آ. (1391) دربارۀ عشق. (نراقی. آ، گردآوری و ترجمه). تهران: نشر نی.
15. یالوم، ا.د. (1391). روان‌درمانی اگزیستانسیال. تهران: نشرنی.
16. Bowlby, J. (1977). The making and breaking of affectional bonds . NEW York: Routledge publication.
17. Esna-Ashari, F. (2004). Differences in Attitudes towards Premarital Sex. M.A. thesis  in Shiraz University,Iran.
18. Goode, W. (1959). The Theoretical Importance of Love. American Sociological Review:No 24: pp 38-47.
19. Grabill, C. M., & Kerns, K. A. (2000). Attachment style and intimacy in friendship. Personal Relationships, 7, 363-378.
20. Hazan, C., & Shaver, P. (1987).  Romantic love conceptualised as an attachment Journal of Personality and Social Psychology, 52, 511–524.
21. Hazen, C., & Shaver, P. (1994). Attachment as an organizational framework for research on close relationship. Psychological Inquiry, 5, 1-22.

https://doi.org/10.1207/s15327965pli0501_1

22. Jackman, M. (1994). The Velvet Glove: Paternalism and Conflict in Gender, Class, and Race Relations. Berkeley: University of California Press.
23. Lee, J. (1973). the Colours of loVe: An exploration of the ways of loving. Toronto, Canada: New Press: Toronto.
24. Lin, H. (2008). Private Love in Public Space: Love Hotels and the Transformation of Intimacy in Contemporary Japan. Asian Studies Review, 32, 31-56.
25. Marshall, T. C. (2008). Cultural differences in intimacy: The influence of gender-role ideology and individualism—collectivism. Journal of Social and Personal Relationships,25 (1), 143-168.
26. Meier, A., & Allen, G. (2008). Intimate relationship development during the transition to adulthood: Differences by social class. Social class and transitions to adulthood, 119, 25-39.
27. Nielsen, K., & Cairns, S. (2009). Social Anxiety and Close Relationships:A Hermeneutic Phenomenological Study. Canadian Journal of Counselling, 43(3), 178-197.
28. Shaver, P. R., & Mikulincer, M. (2002). Dialogue on adult attachment: Diversity and integration. Attachment and Human Development, 4, 243–257.