تن به مثابه ابزار، واکاوی بسترهای روسپیگری از دیدگاه زنان روسپی در تهران؛ یک مطالعۀ کیفی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

اکبر زارع شاه آبادی ¹

مرضیه صادقی هاردنگی ²

ملیحه جدیدی ³

¹ استاد گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

² دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

³ کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2025.92503.1620

چکیده

روسپیگری پدیده‌ای است که از دیرباز در جوامع بشری نمود داشته و بیشترین تحقیر و عوارض آن عاید زنان خدمات‌دهندۀ جنسی بوده است. این عارضۀ اجتماعی علی‌رغم مزایای اقتصادی، پیامدهای مخربی برای جامعه داشته و حرمت انسانی زن و خانواده را در هم می‌شکند. از این رو هدف این پژوهش واکاوی بسترهای روسپیگری از دیدگاه زنان روسپی در تهران است. در این تحقیق کیفی که با روش تحلیل تماتیک انجام شده است، جامعۀ مورد مطالعه 10 نفر از زنان درگیر در پدیدۀ روسپیگری در شهر تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. این افراد از لحاظ ویژگی‌های فردی، خانوادگی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی با یکدیگرتفاوت داشتند. ابزار جمع‌آوری داده‌ها، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته بوده و داده‌ها با روش تحلیل مضمون تحلیل شده است. حاصل تحلیل داده‌ها، شش مضمون اصلی (آشفتگی‌های خانوادگی، ارتباطات نامناسب، آسیب‌های‌اجتماعی، مشکلات‌اقتصادی، موقعیت‌های آسیب‌زا و معضلات فرهنگی و سنتی) و 16مضمون فرعی (بی‌سرپرستی، اعتیاد در خانواده، محرومیت عاطفی-جنسی، ازدواج بحران‌گریزانه، روابط اجتماعی آسیب‌زا، فرار از تعهد و مسئولیت، کنش‌وری هنجارشکنانۀ جنسی، نگاه جنسی مردان به زنان، ناکامی در منزلت اجتماعی، ناکامی در اشتغال پردرآمد، شکاف و نابرابری جنسیتی در اشتغال، ضعف اقتصادی خانواده، محل کار آلوده به مسائل جنسی، محیط آسیب‌زا، ضعف سنت‌ها و سبک زندگی مدرن و ضعف اعتقادات)، است. روسپیگری پدیده‌ای چند عاملی است که از بطن خانواده‌های آشفته، محیط‌های جرم‌خیز، اجتماع آسیب‌دیده، فرهنگی مملو از تناقض و فقر سر برآورده است. پیشنهادهای این پژوهش بر تقویت اشتغال، برابری اقتصادی زنان، فرهنگ‌سازی و ارتقای مشارکت اجتماعی، آموزش پیشگیرانه و آگاهی‌بخش برای کاهش آسیب روسپیگری متمرکز است.
 
 

کلیدواژه‌ها

روسپیگری

آسیب اجتماعی

تجارت جنسی

بسترهای روسپیگری

تهران

---

مراجع

1. احمدی، ح.ا. (1389). جامعه‌شناسی انحرافات. چاپ چهارم. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
2. خالدی، ر؛ بیدارپور، ف؛ قبادی، م؛ کریمی، م؛ و ملاشیخی، م. (۱۳۹۴). تجربیات زنان تن‌فروش از رفتارهای پرخطر و علل بروز این رفتارها از دیدگاه آنان و مسئولان مرکز. مجلۀ تحقیقات کیفی در علوم سلامت، 5(4)، ۳۲۶–۳۳۷.
3. ربانی‌خوراسگانی، ع؛ و قانع‌عزآبادی، ف. (1394). بررسی تجارب زیسته زنان روسپی (مورد مطالعه: شهرهای یزد و اصفهان). پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، 4(2)، 49-68.
4. ستوده، ه.ا. (1376). مقدمه‌ای بر آسیب‌شناسی اجتماعی. چاپ سوم. تهران: موسسۀ انتشارات آوای نور.
5. شکربیگی، ع؛ و قزوینه، ژ. (۱۳۹۵). روسپیگری زنان (مورد پژوهی روسپیگری زنان کولی در محله حکمت‌آباد کرمانشاه). مطالعات اجتماعی، روان‌شناختی زنان، ۱۵(3)، ۱۴۵–۱۶۴.پاییز ۱۳۹۶.
6. صدیق‌سروستانی، ر.ه. (۱۳۹۰). آسیب‌شناسی اجتماعی (جامعه‌شناسی انحرافات اجتماعی). چاپ هفتم. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
7. علیوردی‌نیا، ا؛ ریاحی، م؛ و موسوی‌چاشمی، س. م. (۱۳۸۶). مطالعۀ جامعه‌شناختی بزهکاری: آزمون تجربی نظریه فشار عمومی اگنیو. مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، ۸(2)، ۷۵–۹۹.
8. فرمهین‌فراهانی، ب. (۱۳۹۶). ریشه‌یابی روسپیگری زنان منطقه ۲ شهر تهران. فصلنامۀ اندیشمندان حقوق، 5(12)، ۵۹–۶۴. بهار.
9. گیدنز، آ. (1383). جامعه‌شناسی. (‌صبوری. م، مترجم). تهران: نشر نی.
10. مبرایی، س؛ و فولادیان، م. (۱۳۹۸). شناسایی علل و فرآیندهای مؤثر بر پدیدۀ روسپیگری (مورد مطالعه: شهر مشهد). جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، ۷، ۱۹–۶۱. بهار.
11. مدنی‌قهفرخی، س. (1395). جامعه‌شناسی روسپیگری: بررسی آسیب‌های اجتماعی. چاپ دوم. تهران: نشر کتاب پارسه.
12. همیلتون، پ. (1380). شناخت و ساختار اجتماعی. (‌شمس‌آوری. ح، مترجم). تهران: نشر مرکز.
13. یاوری، س؛ و حاجی‌ده‌آبادی، م. ع. (۱۳۹۶). عوامل فحشا در ایران و جرائم ناشی از آن. فصلنامۀ مطالعات حقوق،۱۷، ۱۴۳–۱۶۸. زمستان.
14. Argento, E., Strathdee, S., Shoveller, J., Braschel, M., & Shannon, K. (2019). Correlates of suicidality among a community-based cohort of women sex workers: The protective effect of social cohesion. Journal of Interpersonal Violence, 1–16.
15. Braun, V., Clarke, V., & Weate, P. (2016). Using thematic analysis in sport and exercise research. In Routledge handbook of qualitative research in sport and exercise (pp. 213–227). Routledge.
16. Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology, 94, S95–S120.
17. Grittner, A., & Sitter, K. (2019). The role of place in the lives of sex workers: A sociospatial analysis of two international case studies. Journal of Women and Social Work, 1–20.
18. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (2000). But is it rigorous? Trustworthiness and authenticity in naturalistic evaluation. In D. D. Williams (Ed.). Naturalistic evaluation (pp. 73–84). Jossey-Bass.
19. Liu, M. (2012). Chinese migrant women in the sex industry: Exploring their paths to prostitution. Feminist Criminology, 7(4), 327–349.
20. Sahu, S. (2019). Identity and other: Women and transgender sex workers in Karnataka. Sociological Bulletin, 68(1), 44–59.