تبیین جامعه‌شناختی تأثیر رضایت از زندگی بر بی‌تفاوتی اجتماعی در بین شهروندان شهر اهواز

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

معصومه احمدی فالحی ¹

سید صمد بهشتی ²

¹ کارشناس‌ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

² استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2025.92103.1609

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی تبیین جامعه‌شناختی تأثیر رضایت از زندگی بر بی‌تفاوتی اجتماعی در بین شهروندان شهر اهواز می‌پردازد. رضایت از زندگی سازه‌ای اجتماعی، متنوع و چندبعدی است که ابعاد گوناگون روانی، اقتصادی و فرهنگی را دربرمی‌گیرد. پرسش اصلی این تحقیق آن است که رضایت از زندگی چه اثری می‌تواند بر پدیدۀ بی‌تفاوتی اجتماعی، که از مهم‌ترین آسیب‌ها و پدیده‌های شیوع‌یافته در چند دهۀ گذشتۀ ایران است، داشته باشد؟ این پژوهش به روش کمّی و با استفاده از شیوۀ پیمایشی و ابزار پرسش‌نامه انجام شده و جامعۀ آماری آن را شهروندان بالای ۱۵ سال شهر اهواز تشکیل می‌دهند که تعداد ۳۸۴ نفر از آنان به‌عنوان نمونۀ تحقیق، به شیوۀ نمونه‌گیری تصادفی چندمرحله‌ای مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. داده‌های تحقیق با نرم‌افزارهای SPSS و Smart PLS تحلیل شده‌اند. یافته‌های حاصل از تحلیل داده‌ها نشان داد میانگین رضایت از زندگی در سطح جامعۀ آماری در حد متوسط است، اما سطح بی‌تفاوتی اجتماعی بالاتر از میانگین طیف قرار دارد. رضایت از زندگی تأثیر استانداردی برابر با 0.313- دارد و می‌تواند حدود 9.7 درصد از تغییرات واریانس بی‌تفاوتی اجتماعی را تبیین کند. متغیر سن اثر مداخله‌ای بر رابطۀ رضایت از زندگی و بی‌تفاوتی اجتماعی دارد، اما شدت این رابطه بر حسب جنسیت افراد تغییر نمی‌کند. بی‌تفاوتی اجتماعی، به‌عنوان پدیده‌ای که می‌تواند خود منشأ بسیاری از مسائل و آسیب‌های اجتماعی باشد، تحت تأثیر سطح رضایت از زندگی قرار دارد. با فراهم‌سازی شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مناسب برای افزایش سطح رضایت از زندگی، می‌توان میزان بی‌تفاوتی اعضای جامعه را به شکل معناداری و تا حدود ۱۰ درصد کاهش داد.
 

کلیدواژه‌ها

تبیین جامعه‌شناختی

رضایت از زندگی

بی‌تفاوتی اجتماعی

شهروندی

شهر اهواز

---

مراجع

1. استونز، ر. (۱۳۹۳). متفکران بزرگ جامعه‌شناسی. (میردامادی. م، مترجم). چاپ نهم. تهران: نشر مرکز.
2. اینگلهارت، ر. (۱۳۷۷). تحول فرهنگی در جامعۀ پیشرفتۀ صنعتی. (وتر. م، مترجم). تهران: نشر کویر.
3. بیانی، ا؛ کوچکی، م؛ و گودرزی، ع. (۱۳۸۶). اعتبار و روایی مقیاس رضایت از زندگی. فصلنامۀ روانشناسان ایرانی، ۱۱ (۱)، ۲۵۹–۲۶۵.
4. برک‌پور، ن؛ گوهری‌پور، ح؛ و کریمی، م. (۱۳۸۹). ارزیابی عملکرد شهرداری بر پایه سنجش میزان رضایت مردم از خدمات شهری (نمونه موردی مناطق ۱ و ۱۱ شهر تهران). نشریۀ مدیریت شهری و روستایی. 25، 203- 218. بهار و تابستان 1389.
5. بهشتی، س؛ حیدری، آ؛ و احمدی‌فالحی، م. (۱۴۰۳). تبیین جامعه‌شناختی تأثیر احساس نابرابری اجتماعی بر بی‌تفاوتی اجتماعی (مورد مطالعه: شهروندان شهر اهواز). نشریۀ علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 21(1)، 277-312.
6. بهشتی، س؛ نراقی، م؛ عسگری، ا؛ پیشرو، ن؛ و پورصدیقی، ش. (۱۴۰۲). تبیین جامعه‌شناختی تأثیر فضای مجازی بر بی‌تفاوتی اجتماعی. نشریۀ علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 21(2)، 69- 107. تابستان 1403.
7. ترنر، ج. ا. (۱۳۹۴). نظریه‌های نوین جامعه‌شناسی. (مقدس. ع.ا. و سروش. م، مترجمان). چاپ اول تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
8. خوارزمی، ش. (۱۳۸۶). مهارت‌های زندگی: «کیفیت زندگی و شاخص خوشبختی. همشهری آنلاین.
9. دینر، ا؛ و سو، ی. (۱۳۸۹). فرهنگ و بهزیستی درونی (غضنفری. ف؛ و هاشمی‌آذر. ژ، مترجمان). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
10. ربانی، ر؛ و بهشتی، س. (۱۳۹۰). بررسی تجربی رابطۀ دینداری و رضایت از زندگی. مجلۀ علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 8(1)، 79- 102. بهار و تابستان 1390.
11. ربانی، ر؛ کلانتری، ص؛ و هاشمیان‌فر، ع. (۱۳۸۹). بررسی ارتباط بین عوامل اجتماعی با نابرابری‌های اجتماعی. فصلنامۀ رفاه اجتماعی، ۱۱ (۴۱)، ۲۶۷–۳۰۶.
12. رفیع‌پور، ف. (۱۳۷۷). توسعه و تضاد. تهران: شرکت سهامی انتشار
13. رفیع‌پور، ف. (۱۳۸۷). آنومی و آشفتگی اجتماعی (پژوهشی در زمینه پتانسیل آنومی در شهر تهران). تهران: سروش.
14. رفیعی‌بهابادی، م؛ و حاجیانی، م. (۱۳۹۱). بررسی رضایت از زندگی و عوامل مؤثر بر آن (با استفاده از نتایج پیمایش ملی). جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، ۲ (۵)، ۵۳–۷۸.
15. رنگین‌کمان، ا. (۱۳۸۶). رضایت از زندگی. فصلنامۀ راهبرد، ۴۵، ۱۸۹–۲۰۸.
16. ریتزر، ج. (۱۳۸۹). نظریۀ جامعه‌شناسی در دوران معاصر. (ثلاثی. م، مترجم). چاپ شانزدهم. تهران: انتشارات علمی.
17. زیمل، گ. (۱۳۵۸). کلانشهر و حیات ذهنی (گزیده مقالاتی از کتاب مفهوم شهر). (اعتماد. گ، مترجم). چاپ اول. تهران: نشر ایران.
18. سیدین، ن؛ ادهمی، ع؛ و خادمیان، ط. (۱۴۰۱). تحلیل جامعه‌شناختی تأثیر بی‌هنجاری بر بی‌تفاوتی اجتماعی. پژوهش‌های جامعه‌شناسی، ۱۶ (۳)، ۵۵–۸۰.
19. صداقتی‌فرد، م. (۱۳۹۲). بی‌تفاوتی اجتماعی (معناکاوی، بنیان نظری، سبب‌شناسی). اصفهان: نشر بهتا پژوهش.
20. علی‌بابایی، ی؛ و باینگانی، ب. (۱۳۹۰). بررسی تأثیر اشکال سرمایه بر رضایت از زندگی (مطالعه جوانان شهرستان پاوه). فصلنامۀ پژوهش اجتماعی، ۱۲، ۱۷–۳۶.
21. عنبری، م؛ و غلامیان، س. (۱۳۹۵). تبیین جامعه‌شناختی عوامل مرتبط با بی‌تفاوتی اجتماعی. بررسی مسائل اجتماعی ایران، ۷ (۲۰)، ۱۳۳–۱۵۹.
22. قاضی‌زاده، ه؛ و کیانپور، م. (۱۳۹۴). بررسی میزان بی‌تفاوتی اجتماعی در بین دانشجویان (مورد مطالعه: دانشگاه اصفهان). فصلنامۀ پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، ۴ (۹)، ۵۹–۷۸.
23. قلانی، ن؛ براتی، ز؛ و سعیدی، م. (۱۴۰۲). بررسی میزان مشارکت شهری در محلات شهری با تأکید بر بی‌تفاوتی اجتماعی (مطالعه موردی: شهرستان میمه). فصلنامۀ پژوهش‌های فضا و مکان در شهر، ۲ (۲۷)، ۷۵–۹۶.
24. گولدنر، آ. (۱۳۸۳). بحران جامعه‌شناسی غرب. (ممتاز. ف، مترجم). تهران: انتشارات امیرکبیر.
25. محسنی‌تبریزی، ع؛ و صداقتی‌فرد، م. (۱۳۹۰). پژوهشی درباره بی‌تفاوتی اجتماعی در ایران (مورد پژوهش: شهروندان تهرانی). جامعه‌شناسی کاربردی، ۲۲(۴۳)، ۱–۲۲.
26. مسعودنیا، ا. (۱۳۸۰). تبیین جامعه‌شناختی بی‌تفاوتی شهروندان در حیات اجتماعی سیاسی. نشریۀ اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، شمارۀ 167 و 168، 152- 165.
27. نوابخش، م؛ و میرزاپوری‌ولوکلا، ج. (۱۳۹۴). تحلیل جامعه‌شناختی تأثیر بی‌هنجاری بر بی‌تفاوتی اجتماعی (مورد مطالعه: شهر بابل). مجلۀ: مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، 7(3)،۵۳–۶۷.
28. نقدی، ا؛ و رویین‌تن، م. (۱۴۰۲). بی‌تفاوتی اجتماعی؛ چرایی و چگونگی و پیامدها (مورد مطالعه: شهر همدان). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، ۱۲ (۱)، ۸۷–۱۰۴.
29. هزارجریبی، ج؛ و صفری‌شالی، ر. (۱۳۸۸). رضایت از زندگی و جایگاه احساس امنیت در آن. فصلنامۀ پژوهش انتظام اجتماعی، ۳(22)، 7-28.
30. T. T.J. (2020). Definition: Apathy. Cortex,128: 326-327
31. Finifter, A.W. (1970). Dimentions Of Political Alienation. The American Science Review, 64, pp. 389-410.
32. Gulaçti, F. (2010). The Effect of Perceived Social Support on Subjective Well-being. Procedia Social and Behavioral Sciences,2, 3844-3849.
33. Muler, Edward N. (1995). Economic Determinants of Democracy. American Sociological Review,60(6),966-982.
34. Quevedo, R.J.M., & Abella, M.C. (2011). Well-being and Personality: Facet- level Analyses. Personality and Individual Differences,50, 206-211.
35. Kapteyn, A., Smith, J. P., & van Soest, A. (2009). Life Satisfaction. Discussion Paper No.01,2009-008.
36. Happiness and Life Satisfaction. (2024). availanble at:

https://ourworldindata.org

37. Helliwell, J. F., Layard, R., Sachs, J. D., De Neve, J.-E., Aknin, L. B., & Wang, S. (2024). World Happiness Report.

Available at: https://happiness-report.s3.amazonaws.com/2024/WHR+24.pdf

38. Saris,W.E., Bunting, B., Scherpenzeel, A.C., & Veenhoven, R, (1996). A Comparative Study of Satisfaction With Life in Europe. Eotvos University Press, Budapest, Hungary.
39. Seeman, M. (1959). On the meaning of alienation. American Sociological Review, 24(6), 783–791.
40. Swami, V., & Chamorro-Premuzic, T. (2008). Psychometric evaluation of the Malay Satisfaction With Life Scale. Social Indicators Research, 85(1), 25–33.
41. Viaznikova, L. F., Orlova, O. M., Vlasova, S. V., Saltseva, M. S., Babintseva, O. N., Streltsova, A. S., ... & Timoshenko, T. I. (2019). Reasons of student social apathy. Humanities & Social Sciences Reviews, 7(4), 12-48.