مطالعۀ «شهر دوست‌دار زن» در بستر تجربیات زیستۀ شهروندان درراستای دست‌یابی به توسعۀ پایدار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

مهتاب موسوی ¹

امیرعلی برومند ²

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی محیط‌زیست، گروه برنامه‌ریزی و مدیریت محیط ‌زیست و HSE، دانشکدۀ محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² دکترای تخصصی برنامه‌ریزی محیط‌ زیست، گروه برنامهریزی، مدیریت محیط زیست وHSE ، دانشکدۀ تحصیلات تکمیلی محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2025.92107.1610

چکیده

توسعۀ روزافزون شهرها از یک سو و مشکلات زندگی شهرنشینی از سویی دیگر، الزامات پایداری توسعه را بیش از پیش نمایان ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و احصاء شبکۀ مسائل زنان در عرصۀ شهر؛ به‌عنوان پیش‌نیازی جهت تحقق شهر دوست‌دار زن انجام شد. رویکرد مطالعۀ حاضر کیفی، روش آن نظریۀ داده‌بنیاد و ابزار مطالعه، مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته بود. به‌منظور دست‌یابی به اشباع نظری و حداکثر تنوع در راستای تبیین موضوع مورد مطالعه در این پژوهش، از طریق نمونه‌گیری هدفمند با 25 نفر به‌صورت حضوری و مجازی مصاحبه شد. خروجی کدهای محوری در قالب شرایط علی شامل «شکل‌گیری شهرها بر پایۀ نظام فکری، نیازها و توانایی‌های مردان»، «ناامنی فضاهای شهری برای زنان»، «محدود کردن زنان به محیط و مسئولیت‌های خانه»، «عدم توازن در تخصیص ظرفیت‌ها و فرصت‌های اقتصادی و اجتماعی»، «فقدان قوانین بروز و حمایت‌کنندۀ متناسب با نیاز زن جامعۀ مدرن» و «دسترسی محدود و سخت به امکانات، خدمات و فضاهای همگانی شهر» بود. شرایط مداخله‌گر شامل «عدم شفافیت مالی در سیستم محاسبه و پرداخت حقوق زنان»، «حاکم بودن ارزش‌های اجتماعی منسوخ شده و غلط در ارتباط با مشارکت فعال زنان در جامعه»، «فقدان نمایندگان زن در سلسله‌مراتب کارشناسی، تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و قانون‌گذاری» و «متناسب نبودن استانداردهای HSE، زیبایی‌شناختی، رفاهی و محیط‌زیستی با نیازهای زنان» بود. همچنین شرایط زمینه‌ای شامل «تداوم الگوی حکم‌رانی مردسالار، سنتی و محدودکننده در مدیریت شهری»، «فقدان تبعیض‌های مثبت حامی حضور و نقش‌آفرینی زنان در عرصۀ شهری» و «برشمردن زن به‌عنوان شهروند درجه‌دو و عدم ارزش‌گذاری صحیح از کار و فعالیت زنان در جامعه» شناسایی شد. درنهایت، یافته‌های پژوهش در قالب مدل پارادایمی، با مقولۀ هستۀ «به حاشیه راندن و مشارکت‌زدایی زنان از عرصه‌های شهری» ارائه شد.

کلیدواژه‌ها

شهر پایدار

شهر فراگیر

شهر دوست‌دار خانواده

توسعۀ متوازن شهری

جامعه‌شناسی شهری

---