موانع کمک‌خواهی و ناکامی حمایت نهادی در مدرسه: تحلیلی کیفی از روایت‌های دانش‌آموزان در معرض آسیب

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

ملیحه سنائی

حسین اکبری

علی یوسفی

گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2026.101371.1821

چکیده

وجود سازوکارهای رسمی حمایت در مدرسه، به‌تنهایی بیانگر دسترسی دانش‌آموزان به حمایت متناسب و پیوسته نیست. پژوهش حاضر با هدف فهم موانع کمک‌خواهی و بازسازی فرایند گشایش یا گسست حمایت نهادی در مدرسه انجام شد. مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، بر مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۴۵ دانش‌آموز ۱۵ تا ۱۸ساله شهر مشهد استوار بود. مصاحبه‌ها بر اساس نمونه‌گیری هدفمند و معیارمحور و ارتباط روایت با پرسش پژوهش وارد تحلیل شدند. داده‌ها با استفاده از مکس‌کیودا سازمان‌دهی شدند و مقایسه‌های درون‌موردی و بین‌موردی برای بررسی مسیرهای حمایت انجام گرفت. مضمون فراگیر «ناکامی مدرسه در حفاظت و اتصال دانش‌آموز به حمایت» در سه مضمون اصلی صورت‌بندی شد: «تضعیف کارکرد حفاظتی مدرسه در مواجهه با آسیب»، «کاستی در ظرفیت حمایتی و رشددهنده مدرسه» و «ناپیوستگی حمایت در روابط میان مدرسه، خانواده و خدمات تخصصی». یافته‌ها نشان دادند تداخل نقش‌های انضباطی و حمایتی، داوری اخلاقی و گردش پیش‌بینی‌نشده اطلاعات می‌توانستند بیان مسئله و استمرار کمک‌خواهی را محدود کنند. همچنین، ارجاع الزاماً به دریافت حمایت منتهی نمی‌شد و ادامه مسیر به همراهی خانواده، دسترسی به خدمات و پیگیری وابسته بود. بازسازی فرایندی روایت‌ها، پاسخ اولیه مدرسه و اتصال به خانواده و خدمات را دو نقطه عطف در شکل‌گیری سه مسیر گشایش حمایت، مهار موقت و حمایت ناتمام، و گسست حمایت نشان داد. کمک‌خواهی در این تجربه‌ها فرایندی رابطه‌ای و نهادی بود که در مناسبات اقتدار، مدیریت اطلاعات و توزیع مسئولیت حمایتی شکل می‌گرفت. ارزیابی حمایت مدرسه‌ای باید بر قابلیت استفاده واقعی نوجوان از پاسخ محترمانه، متناسب و پیوسته متمرکز شود.

کلیدواژه‌ها

کمک‌خواهی

حمایت نهادی

دانش‌آموزان در معرض آسیب

مدرسه

---