تحلیل کیفی تجربه زیسته دختران دبیرستانی از نابسامانی‌های خانوادگی و پیامدهای آن بر رشد اجتماعی در شهر الیگودرز

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

علی محمد جوادی ¹

مراد برادران ²

حدیث اله بخشی ³

¹ گروه جامعه شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

² گروه جامعه شناسی، دانشگاه پیام نور

³ 'گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور

10.22067/social.2026.97965.1743

چکیده

خانواده به‌عنوان بنیادی‌ترین نهاد اجتماعی، نقشی تعیین‌کننده در فرایند اجتماعی‌شدن و رشد اجتماعی نوجوانان ایفا می‌کند. با این حال، گسترش نابسامانی‌های خانوادگی نظیر تعارض والدین، طلاق، فقر، خشونت و اختلال در روابط عاطفی، می‌تواند این فرایند را با چالش‌های جدی مواجه سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل کیفی نابسامانی‌های خانوادگی و پیامدهای آن بر رشد اجتماعی دختران نوجوان ۱۴ تا ۱۸ سال شهر الیگودرز انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و به روش تحلیل مضمون صورت گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته و عمیق با 12 نفر از دختران نوجوان که تجربه زیسته زندگی در خانواده‌های نابسامان را داشتند، گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و گلوله‌برفی انجام گرفت و فرایند گردآوری داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. مصاحبه‌ها پس از پیاده‌سازی کامل، مطابق مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، استخراج مضامین فرعی و شکل‌دهی مضامین اصلی تحلیل شدند. یافته‌های پژوهش منجر به شناسایی سه مضمون اصلی شامل «روابط والدین»، «رابطه نوجوان با والدین» و «رشد اجتماعی» شد. نتایج نشان داد که روابط پرتنش والدین و تعاملات منفی والد- فرزند، زمینه‌ساز تضعیف رشد اجتماعی، افزایش نشخوار فکری، افسردگی، محافظه‌کاری و کاهش استقلال نوجوانان می‌شود. در مقابل، تعامل مثبت والدین و روابط عاطفی حمایتی با نوجوان، حتی در بستر نابسامانی، می‌تواند نقش محافظتی در رشد اجتماعی ایفا کند. این پژوهش بر ضرورت توجه به کیفیت روابط خانوادگی، تقویت حمایت‌های روانی–اجتماعی و طراحی مداخلات مدرسه‌محور برای ارتقای رشد اجتماعی نوجوانان تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

"نابسامانی خانوادگی"

"رشد اجتماعی"

"تجربه زیسته"

" تحلیل مضمون"

" الیگودرز"

---