برساخت پایبندی به نظم اجتماعی در بستر سبک زندگی جوانان شهر یاسوج

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

مجید کرمی تراب ¹

مسعود گلچین ²

سید حسین نبوی ³

فرشته سیدی ⁴

¹ دانشجوی دکتری مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

² استاد جامعه شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

³ استادیار جامعه شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

⁴ دکتری جمعیت شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2026.98978.1768

چکیده

نظم اجتماعی پدیده‌ای حیاتی برای بقای جامعه است که در جامعه‌ی مدرن، نه یک امر ثابت، بلکه امری معنادار، پویا و برساخت‌شده در فرآیند تعاملات روزمره‌ی اجتماعی و متأثر از سبک‌های زندگی متکثر کنشگران تلقی می‌شود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد به شیوه استراوس و کوربین، به دنبال تبیین الگوی فرایندی پایبندی به نظم اجتماعی در بستر سبک زندگی جوانان شهر یاسوج است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیقِ نیمه‌ساختاریافته با جوانان ۱۵ تا ۳۵ سال گردآوری شد و نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند تا دستیابی به اشباع نظری (۲۰ مشارکت‌کننده) ادامه یافت. داده‌ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل و در قالب مدل پارادایمی تبیین گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد جوانان، نظم اجتماعی را ترکیبی از قواعد رسمی و هنجارهای عرفیِ تنظیم‌کننده روابط و تعاملات روزمره می‌دانند. پایبندی به نظم تحت تأثیر شرایط علّی همچون جامعه‌پذیری و آموزش هنجاری، محاسبه هزینه–فایده، نیاز به پذیرش اجتماعی و آبرو و تمایل به آرامش و کاهش تنش شکل می‌گیرد. این همه در زمینه‌ای متأثر از تغییرات شهری، هم‌زمانی سنت و مدرنیته، کوچک‌مقیاسی و دیده‌شدن قرار می​گیرند. سبک زندگی جوانان به‌عنوان میدان کنش و بستر اصلی معناسازی نظم، نقش محوری ایفا می‌کند؛ به این معنا که مکانیزم واسطی است که شرایط علّی، زمینه‌ای و مداخله‌گر را به تعاملات، راهبردها و پیامدها پیوند می‌زند. جوانان نظم را نه فقط از دریچه قانون رسمی، بلکه از خلال تجربه‌های روزمره در فضاهای شهری، روابط اجتماعی، مصرف فرهنگی و حضور در شبکه‌های ارتباطی درک می‌کنند. در بستر یاسوج که شبکه‌های محلی فشرده‌تر است، سبک زندگی با مرئی‌بودن و قضاوت اجتماعی گره می‌خورد؛ هرچه سبک زندگی بیشتر در معرض نگاه دیگران قرار گیرد، پایبندی به نظم بیشتر حالت حیثیتی و رابطه‌ای پیدا می‌کند. هم‌زمانی سنت بومی با جریان‌های مدرن نیز باعث می‌شود نظم برای جوانان ثابت و یکپارچه نباشد، بلکه در هر موقعیت دوباره تفسیر شود. شرایط مداخله‌گر، از جمله ادراک عدالت یا بی‌عدالتی، بی‌اعتمادی به نهادها، فشار همسالان، نقش شبکه‌های اجتماعی و فشار اقتصادی و استرس، جهت و شدت پایبندی به نظم را تعدیل می‌کند. راهبردهای کنشگران شامل خودکنترلی و تنظیم رفتار، پایبندی گزینشی - موقعیتی، مدیریت برداشت دیگران، توجیه اخلاقی و کنش اصلاح‌گرایانه است. پیامدهای پایبندی، افزایش آرامش، اعتماد و کیفیت زندگی و پیامدهای بی‌نظمی، تشدید تنش، بی‌اعتمادی و آنومی را در پی دارد. مقوله هسته این پژوهش، «نظم‌ورزی اخلاقی، مذاکره‌ای و موقعیتی» است که تمامی مقولات محوری دیگر را زیر چتر خود سازمان‌دهی می‌کند.

کلیدواژه‌ها

سبک زندگی

جوانان یاسوج

نظم​ورزی اخلاقی

نظم​ورزی مذاکره​ای

نظم​ورزی موقعیتی

---