تبیین جامعه شناختی گرایش به مصرف ماری جوانا در دانش آموزان شهر تهران؛ یک مطالعه کیفی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

یوسف حبیبی

گروه مشاوره ، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2026.98630.1763

چکیده

زمینه و هدف؛ گرایش به مصرف ماری‌جوانا در دانش‌آموزان به‌دلیل برداشت‌های فرهنگی متنوع، سهولت دسترسی و بازنمایی‌های رسانه‌ای، اهمیت ویژه‌ای یافته است. بر این اساس، پژوهش حاضر با رویکردی جامعه‌شناختی به شناسایی و تحلیل زمینه‌سازهای مسبب مصرف ماری‌جوانا در دانش‌آموزان شهر تهران می‌پردازد.

روش‌؛ این مطالعه با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها در سال ۱۴۰۴ از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ دانش‌آموز دبیرستانی ۱۴ تا ۱۸ سالِ شهر تهران جمع‌آوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با روش گلوله‌برفی صورت گرفت و فرایند گردآوری داده‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌های گردآوری‌شده پس از رونویسی کامل، به‌صورت سیستماتیک کدگذاری و تحلیل شدند تا مضامین اصلی و فرعی زمینه‌های مصرف ماری‌جوانا در دانش‌آموزان شناسایی گردد.

یافته‌ها؛ تحلیل عمقی مصاحبه‌ها به شناسایی 4 مضمون اصلی و 18 زیر مضمون فرعی ختم شد. مضامین اصلی شامل زمینه‌سازهای فردی (با 6 زیر مضمون فرعی؛ نظیر کنجکاوی، هیجان‌طلبی)، زمینه‌سازهای خانواده (با 4 زیر مضمون فرعی؛ مانند ضعف نظارت والدین، سرمایه فرهنگی پایین)، زمینه‌سازهای همسال‌محور (با 4 زیرمضمون فرعی؛ از جمله نیاز به تعلق، عادی‌سازی) و در نهایت، زمینه‌سازهای فرهنگی‌اجتماعی (با 4 زیرمضمون فرعی؛ همچون نقش رسانه، نماد مدرن‌بودن) بودند.

نتیجه‌گیری؛ مصرف ماری‌جوانا در دانش‌آموزان، نه صرفاً یک رفتار فردی، بلکه محصول تعامل پیچیده‌ی زمینه‌های سیستمی و ساختارهای اجتماعی‌فرهنگی می‌باشد. این نتایج بر ضرورت تدوین و اجرای سیاست‌های پیشگیرانه‌ی چندسطحی تأکید دارد؛ راهبردهایی که علاوه بر آموزش مستقیم در مدارس، لازم است بر ارتقای سرمایه‌ی فرهنگی خانواده‌ها، بازنگری در الگوهای نظارتی و اصلاح بازنمایی‌های رسانه‌ای نیز تمرکز نماید.

کلیدواژه‌ها

مصرف ماری‌جوانا

دانش‌آموزان

مطالعه کیفی

تبیین جامعه‌شناختی

---