ارزیابی کیفی برنامه‌های ساماندهی کارتن‌خواب‌ها و معتادان متجاهر: مطالعه موردی شهرداری مشهد

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

جمال طوسی فر ¹

احمد صادقی ²

مریم اسکافی نوغانی ³

¹ دانشجوی دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران،

² استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران

³ استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد گناباد، دانشگاه آزاد اسلامی، گناباد، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2026.99907.1779

چکیده

بی‌خانمانی و اعتیاد متجاهر از مسائل پیچیده مدیریت اجتماعی شهری‌اند که ساماندهی پایدار آنها به هماهنگی نهادی و پیوستگی خدمات درمانی، حمایتی و بازتوانی وابسته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل چالش‌های نظام ساماندهی بی‌خانمانی و اعتیاد متجاهر در شهر مشهد از منظر کارشناسان و مجریان حوزه ساماندهی شهرداری مشهد انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام گرفت و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۷ نفر از کارشناسان و فعالان میدانی حوزه ساماندهی آسیب‌های اجتماعی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها به استخراج ۷۰۸ کد اولیه، ۲۵ مقوله فرعی و ۶ مقوله اصلی شامل چالش‌های قانونی و حقوقی، سازمانی و مدیریتی، هماهنگی و همکاری بین‌سازمانی، اجرایی، عملیاتی و زیرساختی، درمان، بازتوانی و حمایت پس از خروج و اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی انجامید. یافته‌ها نشان داد که مسئله ساماندهی به کاستی یک مرحله یا عملکرد یک سازمان محدود نیست، بلکه برهم‌کنش چالش‌ها در مراحل جمع‌آوری، انتقال، پذیرش، درمان، بازتوانی و حمایت پس از خروج، پیوستگی فرایند ساماندهی را مختل می‌کند. از دیدگاه مشارکت‌کنندگان، ناهماهنگی میان دستگاه‌ها، محدودیت‌های اجرایی و زیرساختی و ضعف بازتوانی و مراقبت پس از خروج، در کنار تداوم زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی، خروج پایدار برخی افراد از چرخه بی‌خانمانی و اعتیاد متجاهر را دشوار می‌سازد. بر این اساس، کاهش بازگشت مکرر به چرخه ساماندهی مستلزم گذار از مداخلات مقطعی به نظامی هماهنگ و پیوسته، با تقسیم روشن مسئولیت‌ها، تداوم خدمات تا پس از خروج و تقویت بازپیوند اجتماعی افراد است.

کلیدواژه‌ها

بی‌خانمانی

معتادان متجاهر

نظام ساماندهی

---