آینده پژوهی نقش مؤلفه‌های اجتماعی مؤثر بر باززنده‌سازی پیاده‌محور هسته مرکزی شهر (مطالعه موردی: بافت مرکزی شهر اهواز)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

سید جعفر حجازی

دانشیار گروه معماری، دانشکده مهندسی عمران و معماری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

https://doi.org/10.22067/social.2026.100070.1784

چکیده

آینده‌پژوهی مؤلفه‌های اجتماعی، با شناسایی روندهای نوظهور و تدوین سناریوهای استراتژیک، بستری کلیدی برای توسعه پایدار شهری فراهم می‌آورد. استقرار این رویکرد در هسته مرکزی کلان‌شهر اهواز، جهت مدیریت هوشمندانه چالش‌های کالبدی و اجتماعی آتی و کاهش معضلاتی نظیر افت سرزندگی و افول تعاملات جمعی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. این رویکرد پیش‌نگرانه، ضمن افزایش تاب‌آوری شهری، امکان بهبود کیفیت حیات مدنی اهواز را به‌صورت پایدار و نوآورانه میسر می‌سازد. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی مؤثر بر نقش مؤلفه‌های اجتماعی در باززنده‌سازی پیاده‌محور هسته مرکزی شهر اهواز تا افق ۱۴۲۰ است. این پژوهش کاربردی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از تکنیک تحلیل اثرات متقاطع در نرم‌افزار MICMAC به انجام رسیده است. هدف واکاوی تأثیر مؤلفه‌های اجتماعی (سرمایه اجتماعی، مشارکت مردمی، تعلق مکانی و پویایی‌های جمعی) بر ارتقای زیست‌پذیری و بازآفرینی بافت مرکزی شهر است. جامعه آماری شامل ۵۰ نفر از مدیران، متخصصان شهری و خبرگان دانشگاهی بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند گلوله‌برفی انتخاب شدند. نتایج نشان می‌دهد که باززنده‌سازی پیاده‌محور این محدوده مسیری غیرخطی و علت‌ومعلولی دارد؛ به‌طوری‌که پیشران‌های ریشه‌ای نظیر اعتماد عمومی، سرمایه اجتماعی و هویت‌بخشی فرهنگی به‌عنوان موتورهای محرک اصلی عمل می‌کنند. در مقابل، دستاوردهایی چون سرزندگی و عدالت فضایی ماهیتی کاملاً معلولی دارند و مدیران شهری تنها با تمرکز استراتژیک بر تقویت مؤلفه‌های اعتمادساز و اجتماعی می‌توانند به‌طور زنجیره‌وار زمینه‌ساز تحقق توسعه پایدار شهری در افق ۱۴۲۰ شوند.

کلیدواژه‌ها

مؤلفه‌های اجتماعی

باززنده‌سازی پیاده‌محور

روش ماتریس متقاطع

هسته مرکزی شهر

شهر اهواز

---