نقش آگاهی زیست‌محیطی زنان روستایی در کاهش شکاف ارزش‌ـ‌کنش برای پذیرش انرژی‌های تجدیدپذیر در مناطق کویری ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حسن رضا یوسفوند ¹

شهرام باسیتی ²

عظیمه السادات عبدالهی ³

¹ استادیار گروه جامعه شناسی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور تهران، ایران. رایانامه:[e-mail]

² دانشیار مردم شناسی گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور تهران ایران

³ استادیار گروه جامعه شناسی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور تهران، ایران. رایانامه:[e-mail]

https://doi.org/10.22067/social.2026.94709.1666

چکیده

این پژوهش نقش آگاهی زیست‌محیطی زنان روستایی را در کاهش شکاف ارزش‌ـ‌کنش برای پذیرش انرژی‌های تجدیدپذیر در مناطق کویری شرق اصفهان (ورزنه، خور و بیابانک، نائین) بررسی کرد. با استفاده از روش پیمایشی و نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، داده‌ها از 270 زن روستایی 18 تا 65 سال جمع‌آوری شد. یافته‌ها نشان داد که آگاهی زیست‌محیطی با رفتارهای پایدار رابطۀ مثبت و معنی‌دار دارد (r=0.48, p=0.001) که فرضیۀ اول را تأیید می‌کند. میانگین آگاهی زیست‌محیطی (3.06) نشان‌دهندۀ سطح متوسط روبهپایین است که با سطح پایین تحصیلات (40.4% بی‌سواد یا ابتدایی) همخوانی دارد. نگرش مثبت 71.1% پاسخگویان به انرژی‌های تجدیدپذیر، در مقابل استفادۀ محدود از پنل‌های خورشیدی (13.3%)، شکاف ارزش‌ـ‌کنش را نشان می‌دهد. موانع اقتصادی (درآمد، F=4.37, p=0.013) و اطلاعاتی (تحصیلات، F=5.14, p=0.006) این شکاف را تشدید می‌کنند؛ درحالیکه شغل (F=2.03, p=0.134) تأثیر کمتری دارد که فرضیۀ دوم را تأیید می‌کند. تأثیر غیرمستقیم تحصیلات (F=6.53, p=0.002) نقش آموزش‌های بومی‌سازی‌شده را در کاهش شکاف ارزش‌ـ‌کنش نشان داد (فرضیۀ سوم). تفاوت‌های منطقه‌ای، مانند آگاهی بالاتر در ورزنه (میانگین=3.12) در مقایسه با خور و بیابانک (p=0.032) به فعالیت‌های اکوتوریستی نسبت داده شد. این پژوهش با تأکید بر نقش زنان در توسعۀ پایدار پیشنهاد می‌دهد که برنامه‌های آموزشی بومی‌سازی‌شده و حمایت‌های مالی می‌توانند پذیرش انرژی‌های تجدیدپذیر را تقویت کنند. محدودیت‌هایی مانند ماهیت مقطعی مطالعه و اتکا به داده‌های خوداظهاری، ضرورت تحقیقات طولی و مداخلات آموزشی مستقیم را برجسته می‌کند. نتایج برای سیاست‌گذاری محلی، مانند طراحی کارگاه‌های آموزشی توسط دهیاری‌ها کاربرد دارد.

کلیدواژه‌ها

آگاهی زیست‌محیطی

شکاف ارزش‌ـ‌کنش

انرژی‌های تجدیدپذیر

زنان روستایی

اکوتوریسم

---