بررسی عوامل اثرگذار بر استعمال دخانیات دانش‌آموزان ایرانی: یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

عهدیه اسدپور

گروه آموزش علوم اجتماعی دانشگاه فرهنگیان

https://doi.org/10.22067/social.2026.96645.1709

چکیده

مقدمه: یکی از انواع آسیب‌های اجتماعی در میان دانش‌آموزان استعمال دخانیات می‌باشد. اغلب مطالعات مروری، شیوع استعمال دخانیات در شکل‌های مختلف آن را گزارش داده و کمتر به عوامل تاثیرگذار بر استعمال دخانیات در میان دانش‌آموزان پرداخته‌اند. هدف از پژوهش حاضر مرور نظام‌مند پژوهش‌های مرتبط و انجام فراتحلیلی از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار بر استعمال دخانیات در میان دانش‌آموزان ایرانی است.

روش: پایگا‌های اطلاعاتی ملی و بین المللی همچون مگیران، ایران‌مدکس، گوگل اسکالر، اسکوپس، پابمد و غیره در بازه زمانی 1404-1370 جستجو شده و در نهایت 18 سند علمی که کیفیت آنها بر اساس چک لیست استروب تایید گردید با استفاده از نرم افزار جامع فراتحلیل مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

نتایج: تحلیل نتایج حاصل از ترکیب شدت اثر، نشان می‌دهد که متغیرهای بهترین و نزدیک‌ترین دوست سیگاری، حضور دوست سیگاری و حضور فرد سیگاری در خانواده به ترتیب با اندازۀ اثرات ترکیبی معادل 985/0، 952/0 و 879/0 در سطح زیاد بر میزان استعمال دخانیات آنان اثرگذار بوده‌اند. هم‌چنین متغیرهای رفتار خطرپذیر عمومی (489/0)، نداشتن اعتقادات مذهبی (456/)، گرایش به مصرف سیگار (422/0) و اعتماد به نفس دانش‌آموزان (359/0) در حد متوسط و سایر متغیرهایی چون سن دانش‌آموزان ( 238/0)، جنس (201/0) و در نهایت مردودیت تحصیلی (187/0) در حد پایین بر متغیر وابسته اثر گذار بوده‌اند.

نتیجه گیری: با توجه به اهمیت و حساسیت دوران نوجوانی، نیاز ویژه‌ای به وضع سیاست‌گذاری‌ها و برنامه-ریزی‌های بازدارندة استعمال دخانیات به ویژه در میان دانش‌آموزان وجود دارد. سیاست‌های مذکور می‌بایست اقدام‌محور و با تأکید بر بر بحث پیشگیری استوار باشد.

کلیدواژه‌ها

استعمال دخانیات

دانش‌آموزان ایرانی

بهترین دوست سیگاری

فراتحلیل

---