از تردید تا تصمیم: تجربه زیسته زنان از فرآیند تصمیم به طلاق

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

حسین بهروان

دانشگاه فردوسی مشهد

https://doi.org/10.22067/social.2026.97246.1724

چکیده

طلاق در ایران فرایندی عمیقاً انسانی، تدریجی و معناساز است که در بستر روابط زناشویی، ساختارهای اجتماعی و تجربه‌های درونی افراد شکل می‌گیرد. پژوهش حاضر با هدف فهم عمیق تجربه زیسته زنان از فرایند تصمیم‌گیری برای طلاق، با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۲ زن در مراحل مختلف فرایند طلاق (در آستانه طلاق، طلاق‌گرفته و زنان بازگشته به ازدواج قبلی) و چهار متخصص حوزه طلاق بودند که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری و در چارچوب پدیدارشناسی تفسیری تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد تصمیم به طلاق یک رویداد ناگهانی یا تک‌عاملی نیست، بلکه فرایندی چندمرحله‌ای و چندلایه است که از تثبیت ناامنی در رابطه آغاز می‌شود، در فرسایش عاطفی و ارتباطی رسوب می‌کند و در لحظه‌های آستانه‌ای مانند کشف خیانت یا تشدید خشونت، شتاب می‌گیرد و سپس در کشمکش‌های درونی زن (نوسان میان رفتن و ماندن، وابستگی عاطفی، ترس از تنهایی و بازتعریف خود) به سمت تصمیم و اجرا یا تعلیق و بازتعریف حرکت می‌کند. در سطح ساختاری نیز فشارهای اقتصادی، بی‌ثباتی شغلی، اعتیاد، هنجارهای فرهنگی و شکنندگی سازوکارهای رسمی سازش، بر همه مراحل این مسیر اثر می‌گذارند. مقایسه روایت‌ها نشان داد زنان در مراحل مختلف طلاق، تجربه‌های متفاوتی از تردید و تغییر معنای رابطه را زیست می‌کنند. در مجموع، تصمیم به طلاق بیش از آنکه انتخابی ساده باشد، فرایند بازتعریف خود، رابطه و آینده در بستر یک بن‌بست زیسته است. بر این اساس، مداخلات حمایتی و مشاوره‌ای نیازمند رویکردی مرحله‌محور، حساس به خشونت و مبتنی بر تجربه زیسته زنان است.

کلیدواژه‌ها

طلاق

تجربه زیسته

پدیدارشناسی تفسیری

فرسایش عاطفی

---