ترس از طلاق و نگرش به ازدواج: مطالعه‌ای در میان دختران مجرد شهر تهران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

مرجان رشوند سرخکوله ¹

فاطمه وجدانی ²

¹ استادیار گروه جمعیت‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

² دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2025.91205.1591

چکیده

کاهش نگرش مثبت به ازدواج در میان نسل جدید، یکی از نگرانی‌های صاحب‌نظران و سیاست‌گذاران حوزۀ فرهنگ و خانواده است. این مسئله می‌تواند حاصل مسائل و مشکلات گوناگونی باشد. هدف از تحقیق حاضر، بررسی رابطۀ میان متغیر ترس از طلاق (و برخی متغیرهای دیگر) با متغیر نگرش به ازدواج است. پژوهش حاضر یک پیمایش مقطعی بوده و دارای ماهیت توصیفی - همبستگی است. از بین مناطق بیست‌و‌دوگانۀ شهر تهران، از هر یک از سه منطقۀ اصلی (توسعه‌یافته، توسعه‌یافتگی متوسط و توسعه‌نیافته)، به شیوۀ تصادفی ساده یک منطقه انتخاب شده است. جامعۀ آماری تحقیق شامل دختران مجرد 34-20 سالۀ ساکن شهر تهران در مناطق سه، هشت و پانزده است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 382 نفر برآورد گردید. شیوۀ نمونه‌گیری ترکیبی از روش‌های طبقه‌بندی چندمرحله‌ای و تصادفی ساده بوده است. نتایج تحلیل چندمتغیره بیانگر آن است که با کنترل همۀ متغیرها، متغیرهای ترس از طلاق، تجربۀ دوستی و استفاده از شبکه‌های اجتماعی به‌صورت منفی و متغیرهای دینداری و سن به‌صورت مثبت بر نگرش دختران به ازدواج تأثیرگذار هستند. از سوی دیگر نتایج تحلیل مسیر بیانگر نقش میانجی و واسطه‌ای ترس از طلاق در ارتباط با تأثیرگذاری متغیرهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی، دینداری و تجربۀ دوستی بر نگرش دختران به ازدواج است.
با توجه به این که مشخص شد که ترس از طلاق با نگرش به ازدواج رابطۀ معنی‌دار دارد و ترس از طلاق نیز، خود با متغیرهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی، دینداری و تجربۀ دوستی رابطه دارد، ضرورت آموزش‌های لازم جهت مدیریت مصرف رسانه و سواد رسانه‌ای و نیز تقویت دینداری از دوران کودکی تا دوره‌های آموزشی و اصلاح الگوی ارتباطی با جنس مخالف در دانشگاه‌ها، توصیه می‌شود.
 

کلیدواژه‌ها

ترس از طلاق

نگرش به ازدواج

تجربۀ دوستی

شبکۀ اجتماعی

دینداری

دختران مجرد تهرانی

---

مراجع

1. آزادارمکی، م.ت؛ و ملکی، ا.(1386). تحلیل ارزش‌های سنتی و مدرن در سطوح خرد و کلان. نامۀ علوم اجتماعی، 30(1677)، 97-122.
2. آقامحمدیان‌شعرباف، ح.ر؛ و نیمروزی، ف. (1385).بررسی مقایسه‌ای رضایتمندی زندگی زناشویی در دانشجویان با و بدون روابط غیررسمی قبل از ازدواج.  دومین کنگرۀ سراسری آسیب‌شناسی خانواده در ایران. دانشگاه شهید بهشتی، اردیبهشت 1385.
3. احمدی، ا؛ و جهانگرد، ا. (1399). رتبه‌بندی محلات شهر تهران از نظر سطح برخورداری و کیفیت زندگی با استفاده ازFuzzy TOPSIS. اقتصاد شهری، 5 (1)، 127-148.
4. امامی، ع؛ عسکری‌ندوشن، ع؛ ترکاشوندمرادآبادی، م؛ و ترابی، ف. (1400). تأخیر ازدواج در ایران؛ تحلیل تفاوت‌های شهرستانی در الگوهای تجرد مردان و زنان. مطالعات جمعیتی، 7(1)، 35-65.
5. انتظاری، ا؛ غیاثوند، ا؛ و عباسی، ف. (1397). عوامل مؤثر بر افزایش سن ازدواج جوانان در شهر تهران. برنامه‌ریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی. 10(34)، 201-269.
6. اینگلهارت، ر. (1382). تحول فرهنگی در جامعۀ پیشرفته صنعتی. (وتر. م، مترجم). چاپ دوم، تهران: انتشارات کویر.
7. تاج‌بخش، غ.ر؛ و محمدی، ح. (1399). واکاوی دلایل گرایش جوانان به زندگی مجردی و روی‌گردانی از ازدواج. جمعیت، 27(111)، 113-133.
8. خلج‌آبادی‌فراهانی، ف. (1391). تأثیر معاشرت با جنس مخالف قبل از ازدواج بر احتمال طلاق در بین افراد تحصیل‌کرده دانشگاهی. مطالعات راهبردی زنان، 15(58)، 49-92.
9. خلج‌آبادی‌فراهانی، ف؛ کاظمی‌پور، ش؛ و رحیمی، ع. (1392). بررسی تأثیر معاشرت با جنس مخالف قبل از ازدواج بر سن ازدواج و تمایل به ازدواج در بین دانشجویان دانشگاه‌های تهران. خانواده پژوهی، 9(3)، 7-28.
10. خلج‌آبادی‌فراهانی، ف؛ و شجاعی، ج. (1392). بررسی نگرش دانشجویان دانشگاه‌های تهران نسبت به تأثیر معاشرت با جنس مخالف قبل از ازدواج بررضایت زناشویی. مطالعات راهبردی زنان، 16(61)، 149-188.
11. خلج‌آبادی‌فراهانی، ف. (1400). اهمیت ازدواج و تعیین‌کننده‌های آن با تأکید بر نقش نگرش و تجربۀ جنسی قبل از ازدواج در دختران دانشجو در تهران. مطالعات جمعیتی، 7(1)، 3-34.
12. ذوالفقاری، ش. (1392). فراتحلیلی بر پژوهش‌های انجام شده در زمنیۀ عوامل مؤثر بر طلاق. پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد. دانشکدۀ روانشناسی و علوم‌تربیتی. دانشگاه علامه طباطبایی.
13. رجبی، م؛ و البرزی، ص. (1396). نگاهی جامعه‌شناختی به رابطۀ تماشای ماهواره و دوستی با جنس مخالف. مشارکت و توسعۀ اجتماعی، 2(4)، 1-15.
14. رحیمی، ع؛ کاظمی‌پور، ش؛ و رازقی‌نصرآباد، ح. (1394). تحلیل گذار تجرد زنان و مردان در ایران طی سال‌های 1345 تا 1390. مطالعات اجتماعی ایران، 9(3)، 80-109.
15. رشوند، م. (1397). متمایزکننده‌های وضعیت ازدواج در میان زنان شهر تهران. پایان‌نامۀ دکتری، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
16. زینتی، ع. (1382). اسلام و رابطۀ دختر و پسر. مطالعات راهبردی زنان، 7(24)، 85-123.
17. سرایی، ح؛ و اجاقلو، س. (1392). مطالعۀ نسلی تغییر ارزش ازدواج در ایران، مطالعه موردی زنان شهر زنجان. مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، 5(4)، 19-41.
18. سیاح، س؛ کوچک انتار، ر؛ و حسنی، ف. (1397). بررسی مقایسه‌ای سطح تحصیلات و نگرش به ازدواج در بین جوانان دختر و پسر شهر تهران. رویش روانشناسی. 7(3)، 27-36.
19. شهانواز، س؛ منصوره‌اعظم، آ؛ و قاضی‌نژاد، م.( 1399). احتمال وقوع و تحلیل حساسیت پیشران‌های تجرد در ایران.1414. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 18(46)، 195-220.
20. عسگری‌ندوشن، ع؛ فتوحی‌تفتی، ف؛ و علی‌مندگاری، م. (1397). تفاوت‌های اقتصادی، اجتماعی مرتبط با سن ازدواج زنان در ایران: مطالعۀ تطبیقی دختران جوان در آستانه ازدواج و زنان همسردار 49-15 ساله. فصلنامۀ شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 20(79)، 171-210.
21. عظیمی‌هاشمی، م؛ اعظم‌کاری، ف؛ بی‌گناه، م؛ و رضامنش، ف. (1394). ارزش‌ها، نگرش‌ها و الگوهای کنش جوانان در همسرگزینی و روابط پیش از ازدواج. راهبرد فرهنگ، 1(9)، 179-212.
22. علی‌تبار، س.ه؛ قنبری، س؛ زاده‌محمدی، ع؛ و حبیبی، م. (1393). بررسی رابطۀ بین روابط جنسی پیش از ازدواج با نگرش به روابط فرازناشویی. خانواده پژوهی، 2(10)، 255-267.
23. غفاری، د؛ صیدی، م.س؛ و رضایی، خ. ( 1396). تأثیر ماهواره در بی‌ثباتی ازدواج؛ نقش واسطه‌ای دینداری و نگرش مثبت نسبت به رابطه با جنس مخالف. پژوهشنامۀ اسلامی زنان‌ و‌ خانواده، 5(1)، 9-21.
24. غیاثوند، ا. (1402). انگارۀ ازدواج در بین جوانان ایرانی؛ سنخ‌ها و چالش‌ها. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 22(62)، 479-506.
25. قادرزاده، ا؛ محمدی، ف؛ و محمدی، ح. (1396). جوانان و روابط پیش از ازدواج؛ مطالعۀ کیفی زمینه‌ها، تعاملات و پیامدهای آن. راهبرد فرهنگ، 10(38)، 6-40.
26. قنبری‌برزیان، ع؛ سلمانوندی، ش؛ و فاطمی، ن.س. (1397). تأملی بر تأثیر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان. پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 7(3)، 33-54.
27. کلانتری، ع.ح؛ روشنفکر، پ؛ و جواهری، ج. (1390) مرور سه دهه تحقیقات علل طلاق در ایران. مطالعات راهبردی زنان، 14(53)، 129-162.
28. کیان‌پور، س؛ فرهنگ، ا.ع؛ و حاجیان، م. (1402). عوامل مرتبط با گرایش جوانان به تجرد (مورد مطالعه: استان همدان). پژوهش انحرافات و مسائل اجتماعی، 3(7)، 135-168.
29. گیدنز، آ. (1386). چشم‌اندازهای جهانی. (جلائی‌پور. م. ر، مترجم). تهران: طرح نو.
30. مبارکی، ا؛ و شرفی، م. (1398). بررسی رابطۀ بین استفاده از ماهواره، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی مجازی و نگرش به دوستی با جنس مخالف قبل از ازدواج (مطالعه موردی: دانشجویان دانشگاه‌های شهر اراک). مطالعات رسانه‌های نوین، 5(18)، 131-166.
31. مرادی، گ؛ و صفاریان، م. (1391). عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با افزایش سن ازدواج جوانان (مطالعه موردی شهر کرمانشاه). مطالعات جامعه‌شناسی جوانان، 3(7)، 81-108.
32. مرکز آمار ایران (1395). نتایج تفصیلی سرشماری کشور در 1395. [منبع الکترونیکی] http://amar.sci.org.ir
33. معمار، ث؛ و یزدخواستی، ب. (1394). تجارب زیستۀ دختران شاغل 30 تا 49 سال از تجرد. مسائل اجتماعی ایران، 6(2)، 149-172.
34. نژادابراهیم، ا؛ سعیدی‌فرد، ط؛ وحیدنیا، ن؛ و احمدی، خ. (1395). نقش روابط پیش از ازدواج در خیانت زناشویی. سلامت اجتماعی، 3(4)، 226-299.
35. Fisher, H. E. (2014). The tyranny of love: Love addiction—an anthropologist’s view. Behavioral Addictions ,12(74), 237- 265.
36. Gaughan, M. (2002). The substitution hypothesis: The impact of premarital liaisons and human capital on marital timing. Journal of Marriage and Family, 64(2), 407-419.
37. Hamplova, D. (2003). Marriage and Educational Attainment: A Dynamic Approach to First Union Formation. Institute of Sociological Review, 39(6), 841- 863.
38. Hossain, M. Y., & Islam, R. (2013). Effects of Socio-Economic and Demographic Variables on Age at First Marriage in Bangladesh. Current Research Journal of Biological Sciences, 5(4), 149-152.
39. Lesthaeghe, R., & van de kaa. D.J. (1986). Twee demografische transities? (Two demographic transitions?). Bevolking - Groei en krimp, Mens en Maatschappij, Van Loghum Slaterus, Deventer: Van Loghum Slaterus, pp: 9-24.
40. Lesthaeghe, R., & Surkyn, J. (1988). “Cultural Dynamics and Economic Theories of Fertility Change”. Population and Development Review, 14(1), 1-45.
41. Statistical Center of Iran. (2021). Report of the Statistics Center of Iran. https://www.amar.org.ir ( In Persian)
42. Van de Kaa, D.J. (2001). “Postmodern Fertility Preferences: From Changing Value Orientation to New Behavior”. Population and Development Review, 27(Supp.): 290-331.