تبیین جامعه‌شناختی جرائم زیست‌محیطی در فریدون‌کنار (آزمون تجربی نظریۀ فنون خنثی‌سازی)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

سیداحمد میرمحمدتبار ¹

مریم سهرابی ²

¹ استادیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران

² دانش‌آموختۀ دکتری جامعه‌شناسی، مدرس گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2024.90091.1565

چکیده

جرایم زیست‌محیطی طیف وسیعی از فعالیت‌هایی را پوشش می‌دهد که قوانین زیست‌محیطی را نقض می‌کند و باعث آسیب یا خطر قابل توجهی برای محیط زیست و سلامت انسان می‌شود. شکار غیرقانونی پرنده یکی از مهم­ترین جرائم زیست­محیطی در ایران و جهان است. تحقیق حاضر درصدد بررسی میزان شکار غیرقانونی پرنده در شهرستان فریدون‌کنار استان مازندران و تبیین آن با نظریۀ فنون خنثی‌سازی است. این تحقیق به روش پیمایشی و با ابزار پرسشنامه برای جمع‌آوری داده­ها انجام شده است. جامعۀ آماری تحقیق افراد بالای 15 سال مناطق شهری شهرستان فریدون‌کنار بوده­اند. حجم نمونه با فرمول کوکران حدود 400 نفر محاسبه شد. روش نمونه­گیری طبقه‌ای است. نتایج تحقیق نشان داد که میانگین شکار غیرقانونی پرنده 2/17 و در حد کم است. شکار کَشتِل بیشترین میانگین را با 35/2 به خود اختصاص داده است. بعد از آن، شکار غاز وحشی دارای بیشترین میانگین با 24/2 است. همچنین کمترین میانگین با 86/1 درصد به شکار سایر پرندگان وحشی تعلق دارد. نتایج مدل رگرسیون چندگانه نشان داد که قوی­ترین پیش‌بینی‌کننده‌های متغیر شکار غیرقانونی پرنده در مدل دو به‌ترتیب متغیرهای، سرزنش مجازات‌کننده (بتا=42/0)، وفاداری بالا (بتا=19/0)، تحصیلات (بتا=17/0-) و انکار قربانی (بتا=14/0) هستند. ضریب تعیین 24 درصد محاسبه شده است. به این معنی که حدود 24 درصد از تغییرات شکار غیرقانونی پرنده توسط متغیرهای مستقل توضیح داده می­شود. به طور کلی می‌توان بیان کرد که اگرچه میزان شکار غیرقانونی در فریدون‌کنار در سطح کم ارزیابی شده، اما عامل اصلی تداوم آن، بهره‌گیری شکارچیان از فنون خنثی‌سازی به‌ویژه سرزنش مجازات‌کنندگان است. لذا برای حفاظت مؤثر از پرندگان، باید فراتر از برخوردهای فیزیکی، بر تغییر باورهای توجیه‌گرِ جرم و اصلاح نگرش‌های فرهنگی تمرکز کرد.
 

کلیدواژه‌ها

جرائم زیست­ محیطی

شکار غیرقانونی پرنده

فنون خنثی­ سازی

فریدون‌کنار

---

مراجع

1. رحیمی‌نژاد، ا؛ آقایاری، م؛ و قلی‌پور، غ.ر. (1394). نظریّة خنثی‌سازی جرم و ارتباط آن با عدالت ترمیمی. مجلۀ حقوق کیفری، 11(2)، 112-85.
2. خبرگزاری دیده­بان محیط زیست ایران. (1394). نسل‌کشی پرندگان مهاجر در فریدونکنار، 23 آبان 1394، دسترسی در اینترنت با آدرس: http://www.iew.ir/1394/08/23/42519
3. فرهمندفر، ح. (1390). فنون خنثی‌سازی کنترل‌های اجتماعی درونی و بیرونی، فنون خنثی‌سازی کنترل‌های اجتماعی. تعالی حقوق، 4(14)، 221 –
4. فیروزجائیان، ع.ا؛ و ملک‌تبار فیروزجایی، م. (1401). تحلیل جامعه‌شناختی جرم محیط زیستی با تأکید بر انواع کنترل (مورد مطالعه: ساکنان بخش بندپی بابل). مطالعات امنیت اجتماعی، 13(3)، 24-1.
5. قاسمی، ن. (1391). حقوق کیفری محیط‌زیست. تهران: نشر جمال الحق.
6. مارش، ی؛ ملویله، گ؛ مورگان، ک؛ نوریس، گ؛ و والکینگتن، ز. ( 1389). نظریه­های جرم. (ح.ر. ملک‌محمدی، ترجمه). چاپ اول، تهران: نشر میزان.
7. میرمحمدتبار، س.ا؛ مظلوم‌خراسانی، م؛ نوغانی، م؛ و سیلانیان‌طوسی، ع. (1397). بازار و جرائم زیست محیطی: تبیین شکار غیرقانونی پرندگان در فریدون‌کنار. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 5(12 )، 71-9.
8. وایت، ر. (1394). جرائم زیست محیطی فراملی: به سوی جرمشناسی جهان بوم. (ح.ر. دانش‌ناری، ترجمه). تهران: نشر روناس.
9. ویلیامز، ف؛ و مک‌شین، م.ل.د. (1383). نظریه­های جرم‌شناسی. (ح.ر. ملک‌محمدی، ترجمه). چاپ اول، تهران: نشر میزان.
10. Barclay, E., & Bartel, R. (2015). Defining environmental crime: The perspective of farmers. Journal of Rural Studies, 39(3),188-198.
11. Barclay, E.M., Donnermeyer, J.F., Doyle, B.D., & Talary, D., (2001). Property Crime Victimisation and Crime Prevention on Farms, Report to the NSW Attorney Generals Crime Prevention Division. Institute for Rural Futures, University of New England, Armidale.

http://www.ruralfutures.une.edu.au/downloads/crimereport_114.pdf.

12. Blake, J. (2016). Iran's environmental challenges; Environmental sustainability in Iran: the bumpy road ahead, London Middle East Institute, University of London.
13. Brickey, K. (2008). Environmental Crime: Law, Policy, Prosecution. New York: Aspen Publishers.
14. Brisman, A., & South, N. (2013). A green-cultural criminology: An exploratory outline. Crime Media Culture, 9(2), 115-135.
15. Centner, T.J., Colson, G., & Lawrence, A. (2014). Assigning responsibility for chemical spray drift. Land Use Policy, 36 (1), 83-88.
16. Collier, P. (2010). The Plundered Planet. Oxford: Oxford University Press.
17. Dodder, R. A., & Hughes, S. P. (1993). Neutralization of Drinking Behavior. Deviant Behavior, 14(1), 65-79.
18. Eliason, S. (2003). Illegal Hunting and Angling: The Neutralization of Wildlife Law Violations, Journal of Society & Animals, 11(2), 225–243.
19. Eliason, S. L., & Dodder, R. A. (1999). Techniques of neutralization used by deer poachers in the western U.S.: A research note. Deviant Behavior, 20, 233-252.
20. Enticott, G. (2011). Techniques of Neutralising Wildlife Crime in Rural England and Wales. Journal of Rural Studies, 27(4), 200–208.
21. Essen, E., Hansen, H., Nordstrom, H., Kallstrom, M., & Peterson, N. (2014). Deconstructing the Poaching Phenomenon: A Review of Typologies for Understanding Illegal Hunting. The British Journal of Criminology, 54(4), 632–651.
22. Filteau, M. (2012). Deterring Defiance: ‘Don’t Give a Poacher a Reason to Poach. Journal of Rural Criminology, 1(1), 236–255.
23. Forsyth, C., & Marckese, T. A. (1993). Folk Outlaws: Vocabularies of Motives. International Review of Modern Sociology, 23(4), 17–31.
24. Henry, S., & Eaton, R. (1999). Degrees of deviance. Sheffield
25. Hindelang, M. J. (1970). ‘‘The Commitment of Delinquents to their Misdeeds: Do Delinquents Drift?’’ Social Problems 17(2),502-509.
26. Hirschi, T. (1969). Causes of Delinquency. University of California Press.
27. Jones, J., Andriamarovololona, M., & Hockley, N. (2008). The Importance of Taboos and Social Norms to Conservation in Madagascar. Journal of Conservation Biology, 22(3),796–986.
28. Lynch, M., Kimberly, L., & Stretesky, P. (2013). Is it a Crime to Produce Ecological Disorganization? Why Green Criminology and Political Economy Matter in the Analysis of Global Ecological Harms. British Journal of Criminology, 55(3), 997-1016.
29. Matza, D. (1964). Delinquency and Drift. John Wiley, London.
30. Mir Mohamad Tabar, S.A., South, N., & Brisman, A. (2022). An empirical test of techniques of neutralization regarding polluting behaviors in rural Iran. Crime, Law and Social Change, 78, 79–103.
31. Potter, G. (2010). What is the green criminology. sociological review, 58(1), 1-6.
32. South, N., & Brisman, A. (2014). The Routledge international handbook of green criminology. London: Routledge.
33. Sykes, G. M., & Matza, D. (1957). Techniques of neutralization: A theory of delinquency. American Sociological Review, 22, 664-670.
34. Thurman, Q. C. (1984). Deviance and the Neutralization of Moral Commitment: An Empirical Analysis. Deviant Behavior 5(3), 291-304.
35. White, R. (2013). Environmental Harm: An eco-justice perspective. Policy Press, Great Britain.
36. Wyatt, T., & Brisman, A. (2016). The Role of Denial in the ‘Theft of Nature’: Comparing Biopiracy and Climate Change. Critical Criminology, 25(2), 1–17.