مطالعۀ نقش سیاست‌های حمایتی دولت‌های نهم تا دوازدهم بر وضعیت شاخص فلاکت اقتصادی (مورد مطالعه: استان گیلان)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

صغرا آزمایش آسیابسری ¹

مهرداد محمدیان ²

محمد مهدی لبیبی ³

نادر مطیع حق شناس ⁴

¹ دانشجوی دکتری جامعه شناسی، گروه علوم اجتماعی، واحد خلخال، دانشگاه آزاد اسلامی، خلخال، ایران

² استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد خلخال، دانشگاه آزاد اسلامی، خلخال، ایران

³ استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

⁴ استادیار جمعیت‌شناسی، گروه پژوهشی اقتصاد جمعیت و سرمایۀ انسانی، مؤسسۀ تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2024.89159.1541

چکیده

فقر و فلاکت اقتصادی از معضلات مهم کشورهای درحال‌توسعه به‌شمار می‌روند. این در حالی است که سیاست‌های دولت‌های مختلف در رفع این معضل می‌تواند نقش بسزایی داشته باشد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، سیاست‌های مربوط به بخش‌های سلامت، آموزش، مسکن، رفاه و تأمین اجتماعی به‌‌عنوان ابعاد مهم و تأثیرگذار سیاست‌های حمایتی متأثر از جهت‌گیری‌ها، رویکردها، ایدئولوژی و جریان فکری حاکم‌ بر سیاست‌های دولت‌ها بوده است. در این راستا، هدف پژوهش حاضر، مطالعۀ نقش سیاست‌های حمایتی دولت‌های نهم و دهم (محمود احمدی‌نژاد) و یازدهم و دوازدهم (حسن روحانی) در بخش‌های مسکن، سلامت، آموزش، رفاه و تأمین اجتماعی در فقر و فلاکت اقتصادی‌ شهروندان است. روش تحقیق به کار رفته در این پژوهش، کیفی بوده و از رهیافت پدیدارشناسی به‌عنوان روش عملیاتی پژوهش استفاده شده است. برای گردآوری داده‌های پژوهش از مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته استفاده شده است. جامعۀ آماری پژوهش، متخصصان و مطلعان کلیدی در بخش‌های مسکن، آموزش، سلامت، رفاه و تأمین اجتماعی استان گیلان است. روش نمونه‌گیری، هدف‌مند و نظری است و پس از به اشباع رسیدن مصاحبه‌ها، حجم نمونه 24 نفر شده است. پس از اتمام مصاحبه‌ها، داده‌های گردآوری شده با بهره‌گیری از روش موستاکاس مورد تحلیل قرار گرفتند.‌ یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که از نظر مشارکت‌کنندگان، سیاست‌های اجتماعی- حمایتی دولت‌های احمدی‌نژاد و روحانی در بخش‌های آموزش، مسکن، سلامت، رفاه و تأمین اجتماعی توفیق چندانی نداشته‌اند و این سیاست‌ها باعث افزایش فقر و فلاکت اقتصادی شهروندان شده‌اند. در واقع، سیاست‌های اجتماعی- حمایتی دولت‌های احمدی‌نژاد و روحانی علی‌رغم تأثیرپذیری از دو جریان سیاسی متفاوت، درگیر تضاد، سردرگمی و آشفتگی بوده و عملاً سیاست‌های حمایتی در حوزه‌های آموزش، مسکن، سلامت، رفاه و تأمین اجتماعی مورد غفلت واقع شده است.
 
 

کلیدواژه‌ها

سیاست‌های حمایتی

فقر

فلاکت اقتصادی

دولت احمدی‌نژاد

دولت روحانی

---

مراجع

1. احسانی‌کلخوران، ر؛ نادرپور، ب؛ منتظمی، ر؛ و ناطق‌نوری، ح.ر. (1400). بررسی تطبیقی تأثیر سیاست‌های رفاه اجتماعی بر محرومیت اجتماعی زنان در ایران (مطالعه موردی سیاست‌های دولت دهم و دولت یازدهم). علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، 15(52)، 42-68.
2. احمدوند، ک؛ صالحی، ا؛ محمودنیا، ع.ر؛ و کشاورز، س. (1402). تحلیل انتقادی گفتمان خصوصی‌سازی آموزش و پرورش در گفتمان‌های پس از انقلاب اسلامی ایران: مطالعۀ موردی گفتمان‌های اصلاح‌طلب و اصول‌گرایی. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 10(22)، 65-90.
3. اسدی، ز؛ زاهدی‌مازندرانی، م.ج؛ و ربیعی، ع. (1400). تحلیل گفتمان رفاه و تأمین اجتماعی در دولت‌های پس از انقلاب اسلامی. پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 10(19)، 89-115.
4. امجدی؛ ح؛ مطلبی، س؛ و گنجی، ق.ع. (1399،الف). تحلیل مقایسه‌ای سیاست‌های اجتماعی- رفاهی در دولت‌های احمدی‌نژاد و روحانی. مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، 12(3)، 177-191.
5. امجدی؛ ح؛ مطلبی، س؛ و گنجی، ق.ع. (1399،ب). تحلیل مقایسه‌ای سیاست‌های اجتماعی- دولت‌های پایداری و تدبیر و امید در حوزۀ مسکن. پژوهش‌های جامعه‌شناختی، 14(4)، 95-116.
6. آقازاده، ا. (1388). مسائل آموزش و پرورش. تهران: سمت.
7. پیران، پ. (1382). سیاست اجتماعی، توسعۀ اجتماعی و ضرورت آن در ایران (نقد و بررسی سند کپنهاگ). رفاه اجتماعی، 3(10)، 121-154.
8. توحیدی‌فر، س؛ مطلبی، م؛ و اشرفی، ا. (1402). مطالعۀ تطبیقی سیاست‌های کلی رفاه و تأمین اجتماعی در دولت هشتم و نهم. سیاست‌های راهبردی و کلان، 11(44)، 1-22.
9. جواهری، ف؛ صفری‌شالی، ر؛ و مهدوی‌کنده، د. (1399). تحلیل جامعیت سیاست‌گذاری سلامت در قوانین برنامه‌های توسعۀ ایران، مسائل اجتماعی ایران، 11(1)، 63-87.
10. حیدری، ع.ر. (1398). معضل دولت‌سازی و سیاست‌گذاری آموزش و پرورش در ایران پس از انقلاب. تعلیم و تربیت، 35(4)، 65-85.
11. ساعی، ع؛ قاراخانی، م؛ و مومنی، ف. (1391). دولت و سیاست آموزش در ایران از سال 1360 تا 1388 ش. فصلنامۀ علوم اجتماعی، 19(56)، 117-166.
12. سجادی، ح؛ تباردرزی، ع.ا؛ سام‌آرام، ع.ا؛ و تاج‌مزینانی، ع.ا. (1397). تحولات نظام سلامت در چارچوب برنامه‌های عمرانی و توسعه در ایران. رفاه اجتماعی، 18(70)، 31-76.
13. صراف، ح؛ و بزرگی، ک. (1384). نشانگرهای بخش مالی آموزش و پرورش. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
14. صفری‌شالی، ر. (1395). گفتمان عدالت دولت‌های پس از انقلاب در حوزۀ سلامت. مطالعات راهبردی، 19(4)، 89-114.
15. عبداللهی، ح. (1389). برنامه‌ریزی توسعۀ آموزش و پرورش (با تأکید بر تجربه ایران). تهران: پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش.
16. قاراخانی، م. (1391). دولت و سیاست سلامت در ایران (سال 1360 تا 1388 ش). علوم اجتماعی، 20(61)، 211-254.
17. کامکار، م. (1382). سیاست اجتماعی چیست؟. فصلنامۀ رفاه اجتماعی، 13(10)، 11-30.
18. واعظ‌مهدوی، م.ر؛ و واعظ‌مهدوی، ز. (1397). عدالت در سلامت، در کتاب همبستگی اجتماعی و نابرابری: دومین گزارش وضعیت اجتماعی ایران 1388-1396. جلد 2، تهران: آگاه.
19. هریس، ک. (1402). انقلاب اجتماعی: سیاست و دولت رفاه در ایران. (فدایی. م.ر، مترجم). تهران: شیرازه.

 

20. Agheli, L. (2017). Political stability, misery index and institutional quality: case study of Middle East and North Africa. Ikonomicheski Izsledvania, 26(6), 30-46.
21. Anaele, A. A., & Nyenke, C. U. (2021). Effect of fiscal policy on misery index in Nigeria. European Journal of Research in Social Sciences, 9(1), 30-44.
22. Audi, M., & Ali, A. (2023). Public policy and economic misery nexus: a comparative analysis of developed and developing world. International Journal of Economics and Financial Issues, 13(3), 56-73.
23. Baak, M., Miller, E., Johnson, B., & Sullivan, A. (2023). Structure and agency in the development of education policies for refugee-background students. The Australian Educational Researcher, 50(2), 561-579.
24. Barr, D. A. (2023). Introduction to US health policy: The organization, financing, and delivery of health care in America. JHU Press.
25. Cairney, P. (2019). Understanding public policy: theories and issues(Vol. 2). Bloomsbury Publishing.
26. Cecchini, S. (2014). Social protection, poverty and inequality: a comparative perspective. Journal of Southeast Asian Economies (JSEAE), 31(1), 18-39.
27. De Haan, A. (2007). Reclaiming social policy: Globalization, social exclusion and new poverty reduction strategies. Springer.
28. Gough, I. (2008). European welfare states: explanations and lessons for developing countries. In: Dani, Anis Ahmadand Haan, Harjan de, (eds.) Inclusive States: Social Policy and Structural Inequalities. USA: World Bank.
29. Hill, M., & Varone, F. (2021). The public policy process. Routledge.
30. Horton, D. P., & LynchWood, G. (2023). A resource-based perspective on the regulatory welfare state: Social security in the United Kingdom. Regulation & Governance. 18(3), 953-969.
31. Obilor, E. I. (2023). Convenience and purposive sampling techniques: Are they the same. International Journal of Innovative Social & Science Education Research, 11(1), 1-7.
32. Phillips-Pula, L., Strunk, J., & Pickler, R. H. (2011). Understanding phenomenological approaches to data analysis. Journal of Pediatric Health Care, 25(1), 67-71.
33. Prashanthy, M. R. (2021). A Comparative Analysis of Misery Index and Its Impact on Health Indicators Across The Globe. Indian Journal of Forensic Medicine & Toxicology, 15(4), 35-40.
34. Simangunsong, H., & Sihotang, D. (2023). The Impact of Economic Conditions on Social Assistance Programs and Poverty Alleviation. Law and Economics, 17(2), 73-91.
35. Škare, M., & Golja, T. (2014). The impact of government CSR supporting policies on economic growth. Journal of policy modeling, 36(3), 562-577.
36. Sukmawati, S., Salmia, S., & Sudarmin, S. (2023). Population, Sample (Quantitative) and Selection of Participants/Key Informants

(Qualitative). Edumaspul: Jurnal Pendidikan, 7(1), 131-140.

37. Wendt, P. F. (2022). Housing Policy, the Search for Solutions: A Comparison of the United Kingdom, Sweden, West Germany, and the United States Since World War II. University of California Press.