دولت و توسعه مقایسه تاریخی ایران و ژاپن (1850-1900 میلادی)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

سید عطاءالله سینائی

استادیار، هئیت علمی دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران،

https://doi.org/10.22067/social.2024.87866.1507

چکیده

پژوهش پیش‌رو به روش نهادگرایی تطبیقی با بهره‌گیری از نظریه دولت توسعه‌گرای آدریان لفت‌ویچ به بررسی و مقایسه موضوع توسعه اقتصادی با تمرکز بر سه گانه سیاست-دولت-توسعه در کشورهای ایران و ژاپن در دوره زمانی 1900-1850 میلادی پرداخته است. این مقاله از نظر هدف توسعه‌ای و از نظر روش نهادی، تطبیقی تاریخی است و داده‌های آن با روش کتابخانه‌ای گردآوری و به نوعی تحلیل محتوای کیفی شده است.

پرسش اصلی پژوهش این است که سطح خودگرانی نهادهای دولتی، ویژگی‌های نظام دیوانی و وضعیت تاریخی و نخبگان ایران و ژاپن در ارتباط با نظام بین‌المللی، چگونه بر تجربه توسعه، در دوره تاریخی مورد نظر، در این کشورها تاثیر گذاشته است؟ نتایج به دست‌آمده حاکی از آن است که ژاپن به دلیل ایجاد یک دولت مستقل و ایجاد شبکه‌ای از نخبگان توسعه‌گرا بر مبنای یک بروکراسی نوین، قوی و منسجم در قالب امپراطوری میجی توانست با هموارسازی بستر روابط بین‌المللی مناسب، به کامیابی دست یابد و در مسیر توسعه قرار گیرد. اما ایران به دلیل آغاز فروپاشی دیوانسالاری، عدم ایجاد بروکراسی مناسب و تاسیس دولت خودگران همچنین ناتوانی در ایجاد شبکه ای از نخبگان نتوانست به این امر خطیر دست یابد و فلذا موضوع توسعه برای ایران در قالب یک مفهوم حسرت و رازوارگی باقی ماند.

کلیدواژه‌ها

دولت‌های توسعه‌گرا

نخبگان توسعه‌خواه

استقلال نسبی دولت

دیوان‌سالاری

بستر بین‌المللی

---