بررسی جامعه‌شناختی برخی پیامدهای کرونا برای خانواده‌ها

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

حسین نوروزی ¹

علی مرادی ²

¹ دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی، واحد اسلام‌آباد غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلام‌آباد غرب، ایران

² دانشیار گروه جامعه‌شناسی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2023.82523.1350

چکیده

ویروس کرونا معضلی بود که خارج از کنش و واکنش‌های انسانی در جوامع رخ داد، اما توانست تمام کنش‌های انسانی را تحت تأثیر قرار دهد. این مطالعه با هدف بررسی جامعه‌شناختی پیامدهای کرونا برای خانواده‌ها انجام گرفت. این پژوهش از نظر روش‌شناسی، تلفیقی (کمی-کیفی)، از نظر روش پژوهش، روش‌شناسی کیو و ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای است که در فضای گفتمان تدوین گردیده است. برای برآورد پایایی ابزار از آلفای کرونباخ استفاده گردید. جامعۀ آماری برای تدوین پرسشنامه و فضای گفتمانی، چهار گروه نخبگان سلامت و خانواده، رؤسای بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها، مدیران منتخب و کارشناسان خبرۀ وزارت بهداشت و سلامت؛ متخصصان و اساتید دانشگاه به تعداد 16 نفر و در بعد کمی با استفاده از نرم‌افزار SPSS Sample Power تعداد 400 نفر مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج حاصل نشان می‌دهد که نه عامل به‌عنوان پیامدهای اصلی کرونا تغییرات سبک زندگی، رفتارهای جمعی نمایشی، میزان مراودات اجتماعی، میزان تاب‌آوری اجتماعی، میزان سواد رسانه‌ای مردم، سلامت روانی و جسمانی خانواده‌ها، خلاقیت‌های فردی، توجه به معنویات، امنیت/احساس امنیت به‌شمار می‌آیند. می‌توان استنباط کرد که برای مدیریت صحیح در خانواده‌ها، ضمن آگاهی‌بخشی در سطح جامعه و برای اقشار متعدد، لازم است با برنامه‌ریزی دقیق در راستای تغییر نگرش‌ها نسبت به وضعیت موجود خانواده‌ها به‌خصوص از طریق رسانه‌های جمعی، زمینۀ ایجاد رفتارهای صحیح و کنار آمدن عقلانی با اپیدمی‌ها را در جامعه نهادینه کرد. تغییر در سبک زندگی می‌تواند حیات اجتماعی را وارد فرایند حرکت و پیشرفت نماید، اما تغییرات باید در راستای هنجارهای تعریف شدۀ نظام اجتماعی باشد. در این راستا احیا و تقویت برخی مؤلفه‌های سبک زندگی ضرورت دارد، ضمن اینکه تلاش گردد متناسب با تغییرات اجتماعی، سبک زندگی با کیفیت و در راستای تغییرات مثبت مدیریت و برنامه‌ریزی شود.
 

کلیدواژه‌ها

کرونا

خانواده

روش کیو

تغییرات سبک زندگی

مراودات اجتماعی

---

مراجع

1. ابراهیمیان نوغانی، س. (1400). تأثیر فاصله‌گیری اجتماعی حاصل از بیماری کرونا بر سرمایۀ اجتماعی خانواده (مورد مطالعه: شهر مشهد). اولین کنفرانس بین‌المللی علوم اجتماعی، روانشناسی، علوم‌تربیتی و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قوچان. https://civilica.com/doc/1360753
2. احمدی، ح؛ و دهقانی، ر.ه. (1394). آراء و اندیشه‌های اولریش بک (نظریه‌پرداز جامعۀ مخاطره‌آمیز). فصلنامۀ توسعۀ اجتماعی، 10(2)، 101-126.
3. اسکندریان، غ. (1399). ارزیابی پیامدهای ویروس کرونا بر سبک زندگی (با تأکید بر الگوی مصرف فرهنگی). ارزیابی تأثیرات اجتماعی، 1(2)، 65-85.
4. امجدیان، م؛ و مرادی، ع. (1400). مطالعۀ جامعه‌شناختی شکل‌گیری رفتارهای جمعی نمایشی در بستر تجربۀ زیستۀ مردم از ویروس کرونا مورد مطالعه شهر کرمانشاه. مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 11(39)، 29-59.
5. ایمانی‌جاجرمی، ح. (1399). پیامدهای اجتماعی شیوع ویروس کرونا در جامعۀ ایران. ارزیابی تأثیرات اجتماعی، 1 (2)، 87-103.
6. باقری‌شیخانگفشه، ف؛ آریانی‌پور، م؛ سعیدی، م؛ و صوابی‌نیری، و. (1400). پیامدهای همه‌گیری کروناویروس ۲۰۱۹ بر سلامت روانی سالمندان: مطالعه مروری نظام‌مند. طب پیشگیری. ۸ (۲)، ۸۳-۹۵.
7. چوبداری، ع؛ نیک‌خو، ف؛ و فولادی، ف. (1399). پیامدهای روان‌شناختی کروناویروس جدید (کووید 19) در کودکان: مطالعه مروری نظام‌مند. فصلنامۀ روان‌شناسی تربیتی، 16(55)، 55-68.
8. خیامی، س؛ و جهانی، ص. (1400). نقش سواد رسانه‌ای در بحران کرونا. شمسه: نشریۀ الکترونیکی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، 13(50-51)، 32-47.
9. رهنما، ع؛ دیلم، ع؛ و زمانی، ع. (1399). پیامدهای فرهنگی، اجتماعی و امنیتی ناشی از شیوع کرونا، فصلنامۀ علمی دانش انتظامی گلستان، 11 (43)، 97-110.
10. روشن‌خواه، ق. (1399). نگاهی به پیامدهای روان‌شناختی و اجتماعی ویروس کرونا در جامعۀ ایران. اولین کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در فرایندهای تعلیم و تربیت. میناب.

https://civilica.com/doc/1116457

11. زراعت‌حرفه، ف؛ و احمدیان‌رنجبر، ر. (1400). پیامدهای منفی شیوع ویروس کرونا بر زندگی سالمندان: یک مطالعۀ کیفی. روان‌شناسی پیری، 7 (2)، 93-106.
12. سیفی، ا. (1399). کوئید ۱۹ (کرونا) و اثرات آن بر خانواده. دومین کنگرۀ ملی انجمن روان‌شناسی خانواده ایران: خانواده در عصر ما، اهواز.
13. شاهدحق‌قدم، ه؛ فتحی‌آشتیانی، ع؛ راه‌نجات، ا.م؛ احمدی‌طهورسلطانی، م؛ تقوا، ا؛ ابراهیمی، م.ر؛ ...و جهانداری، پ. (1399). پیامدها و مداخلات روان‌شناختی در پاندمی کووید-۱۹: مطالعه مروری. مجله طب دریا. ۲ (۱)، ۱-11.
14. شایان‌منش، م؛ و گلی، م. (1399). پیامدهای بحران کرونا بر سبک زندگی. اولین همایش ملی تولید دانش سلامتی در مواجهه با کرونا و حکمرانی در جهان پسا کرونا، نجف‌آباد.
15. طاهری‌نمهیل، ا. (1399). بررسی پیامدهای ویروس کرونا بر اقتصاد ایران و جهان. حکمرانی متعالی، 1(2)، 171-181.
16. علی‌اکبری، م؛ عیسی‌زاده، ف؛ و آقاجانبگلو، س. (1398). پیامدهای روانی اجتماعی مبتلایان به بیماری کروناویروس جدید (کوئید 19): یک مطالعه کیفی، مجلۀ ایرانی روانشناسی سلامت Iranian journal of health psychology، 2(2)، 9-20.
17. غفاری، م. (1399). کرونا و پیامدهای فرهنگی و اجتماعی آن. مرکز توسعۀ فناوری‌های راهبردی، برگزیده‌ها، یادداشت‌ها، اخبار. قابل دسترس در: ir/ZMSp
18. فاضلی، ن. (1399). بحران کرونا و بازاندیشی فرهنگی در ایران. فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 12 (2)،27-53.
19. فراهتی، م. (1399). پیامدهای روان‌شناختی شیوع ویروس کرونا در جامعه. ارزیابی تأثیرات اجتماعی، 1(2)، 207-225.
20. قاسمی، ز. (1400). سبک زندگی خانواده‌ها و رابطۀ آن با میزان درگیری با ویروس کرونا. مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران، 15(3)، 51-75.
21. گیدنز، آ. (1390). پیامدهای مدرنیت. (ثلاتی. م، مترجم). تهران: مرکز.
22. مهدی‌زاده، م. (1399). بررسی ابعاد و برخی پیامدهای اجتماعی ناشی از بحران شیوع ویروس کرونا در جامعه به مثابه یک مخاطره جهانی. ترویج علم، 11(1)، 19-44.
23. میرزایی، خ. (1396). کیفی‌پژوهی: پژوهش، پژوهشگری و پژوهش‌نامه‌نویسی. جلد دوم، تهران: نشر فوژان.
24. Akbulaev, N., Mammadov, I., & Aliyev, V. (2020). Economic impact of COVID-19. Sylwan, 164(5). 113-126.
25. Arora, T., Grey, I., Ostlundh, L., Lam, K. B. H., Omar, O. M., & Arnone, D. (2022). The prevalence of psychological consequences of COVID-19: A systematic review and meta-analysis of observational studies. Journal of health psychology, 27(4), 805-824.
26. Asmundson, G. J., & Taylor, S. (2020). Coronaphobia: Fear and the 2019-nCoV outbreak. Journal of anxiety disorders, 70, 102-12.
27. Baldwin, R. (2020). Keeping the lights on: Economic medicine for a medical shock. Org. Retrieved from https://voxeu.org/article/how-should-we-think-about-containing-covid-19-economic-crisis

 

28. Beland, L. P., Brodeur, A., Mikola, D., & Wright, T. (2022). The short‐term economic consequences of COVID‐19: occupation tasks and mental health in Canada. Canadian Journal of Economics/Revue canadienne d'économique, 55, 214-247.
29. Belitski, M., Guenther, C., Kritikos, A. S., & Thurik, R. (2022). Economic effects of the COVID-19 pandemic on entrepreneurship and small businesses. Small Business Economics, 58(2), 593-609.
30. Bonotti, M., & Zech, S. T. (2021). The Human, Economic, Social, and Political Costs of COVID-19. In Recovering Civility during COVID-19 (pp. 1-36). Palgrave Macmillan, Singapore.
31. Brodeur, A., Gray, D., Islam, A., & Bhuiyan, S. (2021). A literature review of the economics of COVID‐19. Journal of Economic Surveys, 35(4), 1007-1044.
32. Bullough, A., Renko, M., & Myatt, T. (2014). Danger zone entrepreneurs: The importance of resilience and self–efficacy for entrepreneurial intentions. Entrepreneurship Theory and Practice, 38(3), 473-499.
33. Cifuentes-Faura, J., Obor, D. O., To, L., & Al-Naabi, I. (2021). Cross-Cultural Impacts of COVID-19 on Higher Education Learning and Teaching Practices in Spain, Oman, Nigeria and Cambodia: A Cross-Cultural Study. Journal of University Teaching and Learning Practice, 18(5), 8 1-20
34. Das, K., Behera, R. L., & Paital, B. (2022). Socio-economic impact of COVID-19. In COVID-19 in the Environment (pp. 153-190). Elsevier.
35. Deolmi, M., & Pisani, F. (2020). Psychological and psychiatric impact of COVID-19 pandemic among children and adolescents. Acta Bio Medica: Atenei Parmensis, 91(4), 30-49
36. Donthu, N., & Gustafsson, A. (2020). Effects of COVID-19 on business and research. Journal of business research, 117, 284-289.
37. Donthu, N., & Gustafsson, A. (2920). Effects of COVID-19 on business and research. Journal of Business Research, 117, 284-289.

doi: 10.1016/j.jbusres.2020.06.008.

38. Duchek, S. (2020). Organizational resilience: a capability-based

conceptualization. Business Research, 13(1), 215-246.

39. Galea, S., Merchant, R. M., & Lurie, N. (2020). The mental health consequences of COVID-19 and physical distancing: the need for prevention and early intervention. JAMA internal medicine, 180(6), 817-818.
40. Garfin, D. R., Silver, R. C., & Holman, E. A. (2020). The novel coronavirus (COVID-2019) outbreak: Amplification of public health consequences by media exposure. Health psychology, 39(5), 355-357
41. Guerrieri, V., Lorenzoni, G., Straub, L., & Werning, I. (2022). Macroeconomic implications of COVID-19: Can negative supply shocks cause demand shortages?. American Economic Review, 112(5), 1437-74.
42. Hugelius, K., Harada, N., & Marutani, M. (2021). Consequences of visiting restrictions during the COVID‐19 pandemic: An integrative review. International journal of nursing studies, 121, 104000.
43. Hugelius, K., Harada, N., & Marutani, M. (2021). Consequences of visiting restrictions during the COVID-19 pandemic: An integrative review. Int J Nurs 2021 Sep; 121:104000. doi: 10.1016/j.ijnurstu.2021.104000. Epub 2021 Jun 12. PMID: 34242976; PMCID: PMC8196532.
44. Kalateh Sadati, A. K., Bagheri Lankarani, M. H., & Bagheri Lankarani, K. (2020). Risk Society, Global Vulnerability and Fragile Resilience; Sociological View on the Coronavirus Outbreak. Shiraz E-Medical Journal, 21(4), e102263.
45. Linnenluecke, M. K., Griffiths, A., & Winn, M. (2012). Extreme weather events and the critical importance of anticipatory adaptation and organizational resilience in responding to impacts. Business strategy and the Environment, 21(1), 17-32.
46. Marshall, M. I., & Schrank, H. L. (2014). Small business disaster recovery: a research framework. Natural Hazards, 72(2), 597-616.
47. Meyer, A. D. (1982). Adapting to environmental jolts. Administrative science quarterly, 27(4),515-537.
48. Nuwematsiko, R., Nabiryo, M., Bomboka, J. B., Nalinya, S., Musoke, D., Okello, D., & Wanyenze, R. K. (2022). Unintended socio-economic and health consequences of COVID-19 among slum dwellers in Kampala, Uganda. BMC public health, 22(1), 1-13.
49. Pak, A., Adegboye, O. A., Adekunle, A. I., Rahman, K. M., McBryde, E. S., & Eisen, D. P. (2020). Economic consequences of the COVID-19 outbreak: the need for epidemic preparedness. Frontiers in public health, 29(8), 241-252.
50. Qiu, Y., Chen, X., & Shi, W. (2020). Impacts of social and economic factors on the transmission of coronavirus disease 2019 (COVID-19) in China. Journal of Population Economics, 33(4), 1127-1172.
51. Stamu‐O’Brien, C., Carniciu, S., Halvorsen, E., & Jafferany, M. (2020). Psychological aspects of COVID‐19. Journal of Cosmetic Dermatology, 19(9), 2169-2173.
52. Staw, B. M., Sandelands, L. E., & Dutton, J. E. (1981). Threat rigidity effects in organizational behavior: A multilevel analysis. Administrative science quarterly, 26(4),501-524.
53. Taylor, S. (2019). The psychology of pandemics: preparing for the next global outbreak of infectious disease. Newcastle Upon Tyne, UK: Cambridge Scholars Publishing.
54. Torales, J., O’Higgins, M., Castaldelli-Maia, J. M., & Ventriglio, A. (2020). The outbreak of COVID-19 coronavirus and its impact on global mental health. International journal of social psychiatry, 66(4), 317-320.
55. Xiao, H., Zhang, Y., Kong, D., Li, S., & Yang, N. (2020). Social capital and sleep quality in individuals who self-isolated for 14 days during the coronavirus disease 2019 (COVID-19) outbreak in January 2020 in China. Medical science monitor: international medical journal of experimental and clinical research, 26, 923921-1.
56. Zhou, J., & Tan, J. (2020). Diabetes patients with COVID-19 need better blood glucose management in Wuhan, China. Metabolism, 107: 154216.