علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد

بررسی رابطه بین سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی با مدارا در بین شهروندان (مطالعه شهروندان شهر مشهد)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

فاطمه گلابی 1
محمد باقر علیزاده اقدم 2
توکل آقایاری هیر 3
شاپور زردموی اردکلو 4

1 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز و عضو مؤسس قطب علمی جامعه‌شناسی سلامت دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استاد جامعه‌شناسی ،گروه علوم اجتماعی ، دانشگاه تبریز و مدیر قطب علمی جامعه‌شناسی سلامت دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دانشیار جمعیت‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

4 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

https://doi.org/10.22067/jss.v16i2.85574
چکیده
قرارگرفتن افراد و گروه‌های مختلف با اندیشه‌ها و رفتارهای متفاوت در کنار هم و لزوم احترام به حقوق همدیگر و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز، ضرورت طرح و شناخت مدارای اجتماعی را به‌عنوان ابزاری برای حل این مسائل خاطرنشان می‌کند. در این پژوهش برای سنجش مدارای اجتماعی در جامعة مطالعه‌شده، از روش پیمایشی و مقیاسی چندبعدی بر پایة مدل کینگ (با ابعاد مدارای فردی، اجتماعی، سیاسی، جنسیتی و مذهبی) استفاده شده است و با احتساب حجم نمونه به تعداد 400 نفر، جمعیت نمونه از افراد 15 سال و بیشتر از 15 سال شهر مشهد با نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شد. با استفاده از پرسشنامه داده‌ها جمع‌آوری شدند و با نرم‌افزارهایSPSS  و Amos تحلیل شدند. براساس یافته‌های تحقیق، در جامعة مطالعه‌شده، میزان شاخص کل مدارا (شاخص0-100) در سطح متوسط است. در بین ابعاد شاخص مدارا، مدارای فردی و اجتماعی در سطح متوسط رو به بالا و مدارای جنسیتی و مدارای سیاسی در سطح پایین قرار دارند. متغیرهای سرمایة فرهنگی و سرمایة اجتماعی در بهبود میزان مدارا در بین شهروندان مؤثرند. میزان شاخص کل مدارای اجتماعی در شهر مشهد متوسط است که نشان می‌دهد در بعضی از حوزه‌ها (روابط جنسیتی و سیاسی) احتمال پیدایش رفتارهای تضادآمیز و منازعه‌ای زیاد است و توجه به این شکاف‌ها ضروری است.

کلیدواژه‌ها

مدارا
سرمایه اجتماعی
سرمایة فرهنگی
مدارای سیاسی
مدارای جنسیتی
مدارای مذهبی
  • آقابخشی، ح.، کامران، ف.، و نصیرپور سردهایی، م. (1390). شناخت عوامل اجتماعی مؤثر بر سطح تحمل اجتماعی در شهر سراب. پژوهش اجتماعی، 10، 17-34.
  • آکو، آ. (1378). تعاریف بی‌مدارایی، در تسامح از دیروز تا امروز (م. مهیمنی و م. ر. شیخ محمدی، مترجمان). تهران: نشر ثالث.
  • ادیبی سده، م.، رستگار، ی.، بهشتی، س. ص. (1392). مدارای اجتماعی و ابعاد آن. رفاه اجتماعی، 50، 353-376.
  • افراسیابی، ح. (1390). مطالعة نقش مدارا در انسجام اجتماعی (مطالعة موردی خانواده‌های شهر شیراز) (پایان‌نامة منتشرنشده دکتری جامعه‌شناسی)، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
  • افشانی، ع. (1381) بررسی چگونگی تساهل سیاسی در تشکل‌های دانشجویی (پایان‌نامة منتشرنشدة کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی)، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
  • افشانی، ع.، و رام، ن. (1396). رابطة بین سرمایة اجتماعی و مدارای اجتماعی در بین جوانان شهر یزد. تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری، 72، 115-134.
  • اقبالی، س.، عظیمی هاشمی، م.، و بخشی، ح. (1394). گونه‌شناسی کنش گردشگری فرهنگی (مورد مطالعه: زائران و گردشگران مشهد). مطالعات اجتماعی گردشگری، 3(6)، 39-60 .
  • بشیریه، ح. (1374) دولت عقل: ده گفتار در فلسفه و جامعه‌شناسی سیاسی. تهران: مؤسسة نشر علوم نوین.
  • بوردیو، پ. (1380). نظریة کنش (م. مردیها، مترجم). تهران: نقش و نگار.
  • بهشتی، س. ص.، و رستگار، ی. (1392) تبیین جامعه‌شناختی مدارای اجتماعی و ابعاد آن در بین اقوام ایرانی. مسائل اجتماعی ایران، 14، 7-36.
  • بهمن‌پور، ث. (1378). تأثیر نشانگان فرهنگی بر بردباری اجتماعی (پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد منتشرنشدة پژوهشگری اجتماعی). دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
  • بیاتی، پ.، جهانبخش، ا.، و بهیان، ش. (1397). تبیین جامعه‌شناختی چالش‌ها و فرصت‌های مرتبط با مدارای اجتماعی شهروندان شهر تهران. بررسی مسائل اجتماعی ایران، 9(2)، 17-39.
  • پاتنام، ر. (1380). دموکراسی و سنت‌های‌ مدنی ‌(تجربة ایتالیا‌ و درس‌هایی‌ برای‌ کشورهای در حال‌ گذار) (م. ت. دلفروز، مترجم). تهران: نشر روزنامة سلام.
  • ترکارانی، م. (1389). بررسی وضعیت مدارای اجتماعی در استان لرستان. جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، 1(3)، 133-157.
  • تاجبخش، ک. (1385). سرمایة اجتماعی: اعتماد‌، دموکراسی و توسعه. تهران: نشر‌ شیرازه‌.
  • جلائیان بخشنده، و.، قاسمی، و.، و ایمان، م . ت. (1397). تبیین جامعه‌شناختی رابطة اعتماد اجتماعی و مدارای اجتماعی مبتنی بر نظریة ساختاربندی گیدنز. توسعة اجتماعی، 12(4)، 7-32.
  • جهانگیری، ج.، و افراسیابی، ح. (1390). مطالعة خانواده‌های شهر شیراز در زمینة عوامل و پیامدهای مدارا. جامعه‌شناسی کاربردی، 22(3)، 153-175.
  • جهانگیری، ج.، سردار نیا، خ.، و علیزاده، ق. (1395). بررسی رابطة سرمایة اجتماعی با مدارای سیاسی دانشجویان (مطالعة موردی: دانشگاه شیراز). توسعة اجتماعی، 10(3)، 67-82.
  • جهانبگلو، ر. (1384). تفاوت و تساهل، تهران : نشر مرکز.
  • چلبی، م.، و امیرکافی، م. (1383). تحلیل چندسطحی انزوای اجتماعی. جامعه‌شناسی ایران، 5(2)، 3-31.
  • حسین‌زاده، ع. ح.، زالی‌زاده، م.، و زالی‌زاده، م. (1394). بررسی جامعه‌شناختی ابعاد مدارای اجتماعی با تأکید بر ویژگی‌های شخصیتی (مطالعة دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز). جامعه‌شناسی کاربردی، 4(60)، 149-164.
  • خانعلی زاده بناء، م.، تاج‌الدین، م. ب.، و معدنی، س. (1398). مطالعة جامعه‌شناختی مدارای اجتماعی و بروز خشونت در فضای عمومی. مطالعات علوم اجتماعی ایران، 16(63)، 20-41.
  • دو مهری، م.، بهیان، ش.، و جهانبخش، ا. (1398). مطالعة رابطة سرمایة اجتماعی و مدارای اجتماعی (مورد مطالعه: شهروندان 15-44 سال استان مازندران). مطالعات فرهنگ-ارتباطات، 20(47)، 143-166.
  • ژاندرون، س. (1378) تساهل در تاریخ اندیشة غرب (ع. باقری، مترجم). تهران: نشر نی.
  • سراج‌زاده، س. ح.، شریعتی مزینانی، س.، و صابر، س. (1383). بررسی رابطة میزان دینداری و انواع آن با مدارای اجتماعی. مجلة علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 1(4)، 109-142.
  • شارع‌پور، م.، آزاد ارمکی، ت.، و عسکری، ع. (1388). بررسی رابطة سرمایة اجتماعی با مدارا در بین دانشجویان دانشکده‌های علوم اجتماعی دانشگاه‌های تهران و علامه طباطبائی. جامعه‌شناسی ایران، 1، 64-98.
  • شریفی، س. (1392). بررسی میزان مدارای اجتماعی در بین شهروندان 18 تا 70 سالة ساکن شهر تهران (پایان‌نامة منتشرنشدة کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی). دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
  • شهریاری، ا.، خلیلی، م.، و اکبری، ح. (1394). سنجش رابطة سرمایة اجتماعی با تساهل مذهبی. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 4(1)، 1-32.
  • عسگری، ع.، و شارع‌پور، م. (1388). گونه‌شناسی مدارا و سنجش آن در میان دانشجویان دانشکده‌های علوم اجتماعی دانشگاه تهران و علامه طباطبائی، تحقیقات فرهنگی، 8، 1-34.
  • عظیمی هاشمی، م.، شریعتی مزینانی، س.، و اعظم کاری، ف. (1391). مؤلفه‌های اجتماعی و فرهنگی شهر زیارتی پایدار (مورد مطالعه: شهر مشهد). مطالعات اجتماعی ایران، 6(3-4)، 131-156.
  • علیزاده، م. ج. (1387). مطالعة مدارای اجتماعی و رابطة آن با سرمایة فرهنگی بین افراد 15-50 سالة شهر همدان (پایان‌نامة منتشرنشدة کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی). دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
  • فاین، ب. (1385). سرمایة اجتماعی و نظریه اجتماعی(م. ک. سروریان، مترجم). تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.
  • فرزام، ن. (1395). بررسی جامعه‌شناختی تأثیر سرمایة فرهنگی بر ارتباطات بین فردی با تأکید بر مدارای اجتماعی. مطالعات فرهنگ و ارتباطات، 17(35)، 7-31.
  • فیروزجائیان، ع. ا.، شارع‌پور، م.، و فرزام، ن. (1395). سرمایة فرهنگی و مدارای اجتماعی (آزمون مدل میمیک). توسعة اجتماعی، 11(2)، 33-64.
  • قادرزاده، ا.، و عبداله‌زاده، خ. (1391). حساسیت بین فرهنگی در اجتماعات قومی در ایران (مورد مطالعه: اقوام ترک و کرد در قروه). مجلة علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 9(1)، 119-153.
  • قادرزاده، ا.، و نصرالهی، ی. (1398). مدارای اجتماعی در جوامع چندفرهنگی: مطالعة پیمایشی اقوام شهر میاندوآب. مجلة علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 16(1)، 89-133.
  • قاضی نژاد، م.، و اکبرنیا، ا. س. (1396). دینداری: مدارای اجتماعی یا فاصلة اجتماعی (پیمایشی در میان مسلمانان و مسیحیان شهر تهران). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6(1)، 21-40.
  • گراهام، گ. (1383) . مجموعه مقالات تساهل، کثرتگرایی و نسبی گرایی (پژوهشکدة مطالعات راهبردی، مترجم). تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.
  • گلابی، ف.، و رضایی، ا. (1392). بررسی تأثیر مشارکت اجتماعی بر مدارای اجتماعی در بین دانشجویان. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 2(1)، 61-86.
  • گلابی، ف.، حاجیلو، ف.، و امین‌پور، ف. (1391). زبان، هویت و مدارای اجتماعی. سلسله مقالات همایش دو زبانگی (چالش‌ها و راهکارها) (صص. 210-220). اراک: دانشگاه پیام نور شازند.
  • مقتدایی، ف. (1389). بررسی و سنجش میزان مدارای اجتماعی و عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر آن (پایان‌نامه منتشرنشدة کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی). دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران.
  • مومنی، م.، ایمان، م. ت.، و رجبی، م. (1395). بررسی جامعه‌شناختی رابطة دینداری با انواع مدارای اجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه شیراز. فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 6(3)، 321-340.
  • نظام بهرامی، ک. (1381). گفت‌وگو در اندیشة هابرماس. مطالعات ملی، 1(13)، 89-108.
  • والرز، م. (1383). در باب مدارا (ص. نجفی، مترجم). تهران: نشر شیرازه.
  • هابرماس، ی. (1379) کنش ارتباطی بدیل خشونت (ا. سلطانی، مترجم). مجلة کیان، 45، 157-159
  • هانتینگتون، س. (1370). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی. تهران: نشر علم
  • هولاب، ر. (1389). یورگن هابرماس، نقد در حوزة عمومی (ح. بشیریه، مترجم). چاپ ششم. تهران: نشر نی.
  • هید، د. (1383). تساهل (پژوهشکدة مطالعات راهبردی، مترجم). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • Agius, E., & Ambrosewicz-Jacobs, J. (2003). Towards a culture of tolerance and peace. Montreal, Canada: International Bureau for Children's Rights.
    • Ananina, V., & Danilov, D. (2015). Ethnic tolerance formation among students of Russian universities: current state, problems, and perspectives.Social and Behavioral Sciences, 214, 487-496.
    • Bourdieu, P. (1984). Distinction. New York, NY: Rutledge and Kegan Paul. 
    • Cigler, A., & Joslyn, M. R. (2002). The extensiveness of group membership and social capital: The impact of political tolerance attitudes. Political Research Quarterly, 55(1), 7-25.
    • Colesante, R. (1997). Narrative and propositional approaches to promoting moral and political tolerance, (Unpublished doctoral dissertation). University of New York at Albany.
    • Cote, R. R., & Erikson, B. H. (2009). Untangling the roots of tolerance: How forms of social capital shape attitudes toward ethnic minorities and immigrants. American Behavioral Scientist, 52(12), 1664-1689.
    • Dennis, Y. (2007). Tolerating on faith: Lacke, Williams and the origins of political toleration, (Unpublished doctoral dissertation). Duke University, England.
    • Dijker, A., &Koomen, W. (2007). Stigmatization, tolerance and repair: An integrative psychological analysis of responses to deviance. Cambridge, England: Cambridge University Press.
    • Djupe, P. A., &Calfano, B. R. (2012). American Muslim investment in civil society: Political discussion, disagreement, and tolerance. Political Research Quarterly, 65(3), 516-528.
    • Elisabetta, A. (2002). Toleration as recognition. Cambridge, England: Cambridge University Press.
    • Galeotti, A. E. (2001). Do we need toleration as a moral virtue.Respublica, 7(3), 273-292.
    • Goldschmidt, V. (1973). Social tolerance and frustration. International Journal of Sociology, 3(3-4), 147-163.
    • Ikeda, K., & Richey, S. (2009). The impact of diversity in informal social networks on toleration in Japan. British Journal of Political Science, 39(3), 655-668.
    • Kobayashi, T. (2010). Social bridging social capital in online communities: Heterogeneity and social tolerance of online game players in Japan. Human Communication Research, 36(4), 546-569.
    • Larsen, L., Harlan, S. L., Bolin, B., Hackett, E. J., Hope, D., Kirby, A., ... & Wolf, S. (2004). Bonding and bridging: Understanding the relationship between social capital and civic action. Journal of Planning Education and Research, 24(1), 64-77.
    • Leonard, M. (2004). Bonding and bridging social capital: Reflections from Belfast. Sociology, 38(5), 927-944.
    • Phelps, E. W. (2004). White students’ attitudes towards Asian American students at the University of Washington: A study of social tolerance and cosmopolitanism, (Unpublished doctoral dissertation). New York University, New York.
    • Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York, NY: Simon and Schuster.
    • Putnam, R. D. (2002). Democracies in flux: The evolution of social capital in contemporary society. Oxford, England: Oxford University Press.
    • Raihani, R. (2014). Creating a culture of religious tolerance in an Indonesian school. South East Asia Research, 22(4), 541-560.
    • Raihani. (2014). Creating a culture of religious tolerance in an Indonesian school. South East Asia Research, 22(4), 541-560.
    • Schult, J. (2008). The influence of social capital and tolerance on democratic performance toward criminals in a changing arctic town, (Unpublished master’s thesis). KatholiekeUniversiteit Leuven, Leuven, Belgium.
    • UNESCO. (1995). Declaration of principles on tolerance. Retrieved from http://www.unesco.org/cpp/uk/declarations/tolerance.pdf
    • UNESCO. (2008). Promoting tolerance. United Nation Educational, Scientific Cultural Organization.
    • Vogt, P. (2002). Social tolerance and education, review of education, pedagogy and cultural studies. London, England: Sage.
    • Vogt, W. P. (1997). Tolerance and education: Learning to live with diversity and difference. Thousand Oaks, CA: Sage.
    • Wise, J., &Driskell, R. (2017). Tolerance within community: Does social capital affect tolerance?. Social Indicators Research, 134(2), 607-629.
    • Cigler, A., & Joslyn, M. R. (2002).The extensiveness of group membership and social capital: The impact of political tolerance attitudes. Political Research Quarterly, 55(1), 7-25.
    • King, P. (1976). Toleration. London: George Allen & Unwin.
    • Mather, D. M., & Tranby, E. (2014). New dimension of tolerance: A case for broader categorical approach. Sociological Science, 24, 512-531.
    • Thomae, M., Birtel, M. D., & Wittemann, J. (2016). The interpersonal tolerance scale (IPTS): Scale development and validation. Paper presented ath the 39th Annual Meeting of the International Society for Political Psychology, Warsaw, Poland
    • Wise, J., & Driskell, R. (2017). Tolerance within community: Does social capital affect tolerance? Social Indicators Research, 134, 607-629.
    • Zanakis, S. H., Newburry, W., & Taras, V. (2016). Global Social Tolerance Index and multi-method country rankings sensitivity.  Journal of International Business Studies, 47(4), 480-497.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 23 بهمن 1398
  • تاریخ بازنگری 20 مرداد 1399
  • تاریخ پذیرش 26 شهریور 1399
  • تاریخ اولین انتشار 26 شهریور 1399
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1398

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما