علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد

تدوین و اعتباریابی برنامه آموزشی مبتنی بر مسئولیت پذیری اجتماعی برای نوجوانان در معرض خطر

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

زهرا نوعی 1
عبدالله معتمدی 2
حسین اسکندری 3
نورعلی فرخی 4
مرجان پشت‌مشهدی 5

1 دکتری تخصصی روانشناسی، دانشکدة روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 استاد گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

4 دانشیار گروه روانسنجی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

5 استادیار گروه روانشناسی بالینی، دانشکدة علوم رفتاری، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/jss.v16i2.83946
چکیده
مسئولیت ­پذیری اجتماعی در نوجوانان با بسیاری از رفتارهای مثبت و منفی اجتماعی مرتبط است. این پژوهش با هدف تدوین و اعتباریابی برنامة آموزشی مبتنی بر مسئولیت­ پذیری اجتماعی برای نوجوانان دارای گرایش به رفتار پرخطر با توجه به مؤلفه­های مفهوم مسئولیت­ پذیری اجتماعی انجام شده است. روش پژوهش دلفی و جامعة آن روان‌شناسان و جامعه­ شناسانی بودند که در حوزة نوجوانی، آسیب­ها و مسائل اجتماعی آن فعالیت می­ کنند. نمونۀ پژوهش  10 نفر بودند که به شیوة هدفمند انتخاب شدند. با دو پرسشنامة محقق‌ساخته مؤلفه­ های مفهوم مسئولیت ­پذیری اجتماعی بررسی شد. برای تعیین میزان اتفاق نظر میان اعضای شرکت ­کننده در روش دلفی از ضریب هماهنگی کندال استفاده شد. سپس برای بررسی روایی محتوایی برنامة تهیه‌شده براساس این مؤلفه­ ها از نسبت روایی محتوایی لاوشه استفاده شد. نتایج دو مرحله پرسشنامه در روش دلفی، مؤلفه ­های مدنی، اجتماعی، فرهنگی، زیست ­محیطی، اقتصادی و سیاسی را مشخص کرد. همچنین یافته­ ها بیانگر آن است که مقدار ضریب کندال برای همة مؤلفه ها 22/0 است و سطح معناداری برای ضریب هماهنگی کندال نیز 05/0 است که به معنای وجود توافق معنادار بین شرکت­ کنندگان در روش دلفی است. شاخص نسبت محتوایی (CVR) برای برنامۀ آموزشی بیشتر از مقدار قابل قبول براساس روش لاوشه به دست آمد؛ بنابراین برنامة آموزشی مسئولیت‌پذیری اجتماعی دربرگیرندة مؤلفه ­های مدنی، اجتماعی، فرهنگی، زیست­محیطی، سیاسی و اقتصادی برای مسئولیت­ پذیری اجتماعی است و از روایی محتوایی قابل قبولی برخوردار است.

کلیدواژه‌ها

نوجوانان
برنامۀ آموزشی
مسئولیت پذیری اجتماعی
  • احمدی، ف. ا.، نصیریانی، خ.، و اباذری، پ. (۱۳۸۷). تکنیک دﻟﻔﻲ: اﺑﺰاری در تحقیق. مجلة ایرانی آموزش در علوم پزشکی، ۸(۱)، ۱۷۵-۱۸۵.
  • اسماعیلی­کیا، غ.، ملانظری، م. (1394). چارچوبی برای تحول در نظام پاسخ­گویی مالی و عملیاتی دانشگاه­های دولتی ایران از دیدگاه خبرگان. فصلنامة حسابداری سلامت، 4(4)، 1-25.
  • امین­آقایی، م.، زاهدی، م. ج.، و شیانی، م. (1396). بررسی ابعاد و تحلیل شهروندی فعال. مجلة جامعه­شناسی ایران. 18(3)، 3-37.
  • بحری­پور، ا. ح. (1392). سوگیری در مسئولیت‌پذیری اجتماعی شهروندان و عوامل مؤثر بر آن (مطالعة موردی شهروندان شهر کاشان) (پایان­نامه منتشرنشدة کارشناسی‌ارشد جامعه­شناسی). دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
  • بیرهوف، ه. و. (۱۳۸۷) رفتارهای اجتماعی مطلوب از دیدگاه روان‌شناسی اجتماعی (ر. صدقی­نژاد، مترجم). چاپ دوم. تهران: انتشارات گل‌آذین.
  • حجازی، ا.، صالح ­نجفی، م.، و غلامعلی لواسانی، م. (۱۳۹۴). رابطة ادراک از محیط کلاس و خوش­بینی با تحول مثبت دانش‌آموزان. مجلة روانشناسی، 19(74)، ۱۸۸-۱۹۸.
  • خوشبین، ی. (1390). بررسی مسئولیت‌پذیری اجتماعی جوانان و عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر آن (مطالعه: جوانان شهر همدان) (پایان‌­نامة منتشرنشدة کارشناسی‌ارشد جامعه­شناسی). دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
  • سبحانی­نژاد، م. (1379). مسئولیت­پذیری اجتماعی در برنامة درسی کنونی دورة ابتدائی ایران و طرحی برای آینده (رسالة منتشرنشدة دکتری برنامه­ریزی درسی). دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
  • صالح­نیا، ن.، لطیفی، م . ر.، و سروش، م. (۱۳۹۳). مسئولیت اجتماعی از دیدگاه اسلام و نقش آن در توسعة پایدار (با تأکید بر شهرداری­ها). مقالة ارائه‌شده در دومین همایش ملی شهر اسلامی، اصفهان، ایران.
  • طالبی، ا. ت.، و خوشبین، ی. (۱۳۹۱). مسئولیت­پذیری اجتماعی نوجوان. فصلنامة علوم اجتماعی، ۵۹، ۲۰۷-۲۴۰.
  • طالبی، ا. ت.، و بحری­پور، ا. ح. (1393). بررسی میزان چگونگی جمع­گرایی در مسئولیت­پذیری اجتماعی (مطالعة موردی شهر کاشان). فصلنامة علوم اجتماعی (علامه طباطبائی)، 21(66)، 37-71.
  • فتحی­زاده، م. (1388). بررسی رابطة بین فعالیت­های پرورشی با مسئولیت­پذیری اجتماعی دانش­آموزان دختر دورة متوسطة ناحیة 2 شهر سنندج (پایان­نامة منتشرنشدة کارشناسی‌ارشد علوم تربیتی).دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی. ایران.
  • نیکخواه، ه.، و جهانشاهی­فرد، پ. (1393). بررسی میزان مسئولیت­پذیری اجتماعی شهروندان بندرعباس و عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر آن. مجلة مطالعات جامعه­شناختی شهری، 5(13)، 109-134.
  • یعقوبی، ل. (1390). بررسی مسئولیت‌پذیری اجتماعی در آموزه‌های اسلام و دلالت­های تربیتی آن برای معلمان (پایان­نامة منتشرنشدة کارشناسی‌ارشد علوم تربیتی). دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
    • Allen, J. P., Philliber, S., Herrling, S., & Kuperminc, G. P. (1997). Preventing teen pregnancy and academic failure: Experimental evaluation of a developmentally based approach. Child Development, 64(4), 729-742.
    • Armstrong, M. N. (2011). Modeling the relationship between a social responsibility attitude and youth activism. (Unpublished doctoral dissertation). Georgia State University, Atlanta, Georgia.
    • Augustiniene, A., Abromaitiene, L., & Minkute-Henrickson, R. (2012). Expression of social responsibility in professional expectations of future social pedagogues. Socialiniai Mokslai, 77(3), 41-51.
    • Blackburn, B. (2006, June). The sustainability handbook—the complete management guide to social, economic and environmental responsibility. Retrieved from http://www.wblackburnconsulting.com/docs/2006-0614_ELI.pdf
    • Bonell, C., Hinds, K., Dickson, K., Thomas. J., Fletcher, A., Murphy, S., Melendez-Torres, G. J., ..., & Campbell., R. (2016). What is positive youth development and how might it reduce substance use and violence? A systematic review and synthesis of theoretical literature. BMC Public Health, 16(135(, 1-13.
    • Carroll, A. B. (1991). The pyramid of corporate social responsibility: Toward the moral management of organizational stakeholders. Business Horizons, 34(4), 39-48.
    • Escartí, A., Gutiérrez, M., Pascual, C., & Llopis, R. (2010). Implementation of the personal and social responsibility model to improve self-efficacy during physical education classes for primary school children. International Journal of Psychology and Psychological Therapy, 10(3), 387-402.
    • Fisher, C. A., Fried, A. L., & Anushko, A. (2007). Development and validation of the college drinking influences survey. Journal of American College Health, 56(3), 217–230.
    • Fuller, M. R. (2008). Social responsibility: The student voice. (Unpublished master’s thesis). South Dakota State University, USA.
    • Habibi, A., Sarafrazi, A., & Izadyar, S. (2014). Delphi technique theoretical framework in qualitative research. The International Journal of Engineering And Science (IJES), 3(4), 8-13.
    • Hamilton, C., & Flanagan, C. (2007). Reframing social responsibility within a technology-based youth activist program. Journal of American Behavioral Scientist, 51(3), 444-464.
    • Kongsuwan, V., Suttharungsee, W., Purnell, M. J., & Lynn, C. E. (2012). Thai adolescents and social responsibility: Overcoming violence in schools and creating peace. Research on humanities and Social Sciences, 2)11), 178-187.
    • Lerner, R. M. (2005). Promoting positive youth development: theoretical and empirical basis. Workshop on the Science of Adolescent Health and Development, National Research Council/Institute of Medicine, Washington DC.
    • Lerner, R. M., Lerner, J, V., Almerigi, J. B., Theokas, C., Phelps, E., Gestsdottir, S., ..., & von Eye, A. (2005) Positive youth development, participation in community youth development program, and community contributions of fifth grade adolescents: finding from the first wave of the 4-H study of positive youth development. The Journal of Early Adolescence, 25(1), 17-71. 
    • Lerner, R. M., Lerner, J. V., Bowers, E. P., & Geldhof, G. J. (2015). Positive youth development and relational-developmental-systems. In W. F. Overton, P. C. M. Molenaar, & R. M. Lerner (Eds.), Handbook of child psychology and developmental science: Theory and method (pp. 607-651). Hoboken, NJ, US: John Wiley & Sons Inc.
    • LoSciuto, L., Rajala, A. K., & Townsend, T. N., & Taylor, A. S. (1996). An outcome evaluation of across ages: an intergenerational mentoring approach to drug prevention. Journal of Adolescent Research, 11(1), 116-129.
    • Macovei, L. (2012). The development of social responsibility of teenagers through service-learning activities. (Unpublished master's thesis). Montemorelos University, Mexico.
    • Martin, A. M., Benotsch, E. G., Cejka, A., & Luckman, D. (2014). Social responsibility, substance use, and sexual risk behavior in men who have sex with men. Journal of Homosexuality, 61(2) 251-269.
    • McDonough, M. H., Ullrich-French, S., Anderson-Butcher, D., Amorose, A. J., & Riley, A. (2013). Social responsibility among low-income youth in physical activity-based positive youth development programs: Scale development and associations with social relationships. Journal of Applied Sport Psychology, 25(4), 430-447.
    • Mellor, S., Conroy, L., & Masteller, B. K. (1986). Comparative trait analysis of long-term recovering alcoholics. Psychological Reports, 58(2), 411-418.
    • Ochs, E., & Izquierdo, C. (2009). Responsibility in childhood: Three developmental trajectories. Ethos, 37(4), 391-413.
    • Rossi, A. S. (2003). Caring and doing for others: social responsibility in the domains of family, work, and the community. The Journal of Sociology & Social Welfare, 30(1), 187-188.
    • Schmid, C. (2012). The value "social responsibility" as a motivating factor for adolescent's readiness to participate in different types of political actions, and its socialization in parent and peer contexts. Journal of Adolescence, 35, 533-547.
    • Sperotto Flores, F., Nardi, V., Gavronski, I., & Haag, R. (2017). The influence of triple bottom line on international operations management. Journal of Operations and Supply Chain Management, 10(2), 85-99.
    • Switzer, G. E., Simmons, R. G., Dew, M. A., Regalski, J. M., & Wang, C. H. (1995). The effect of a school-based helper program on adolescent self-image, attitudes, and behavior. The Journal of Early Adolescence, 15(4), 429-435.
    • Taggart, R., & Lattimore, C. B. (2010). Quantum Opportunity Program (QOP). Retrieved from: http://www.promisingpractices.net/program.asp?programid=27
    • Wray-lake, L., & Syvertsen, A. K. (2011). The developmental roots of social responsibility in childhood and adolescence. New Directions for Child and Adolescent Development, 134, 11-25.
    • Wray-lake, L., Syvertsen, A. K., & Flanagan, Constance. A. (2016). Developmental change in social responsibility during adolescence: An ecological perspective. Developmental Psychology, 52(1), 130-142.
    • Wray-Lake, Laura. (2010). The development of social responsibility in adolescence: Dynamic socialization, values, and actions. (Unpublished doctoral dissertations). The Pennsylvania State University, USA.
    • Yates, M., & Youniss, J. (1996). A developmental perspective on community service in adolescence. Social Development, 5(1), 85-111.

 

ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 05 آبان 1398
  • تاریخ بازنگری 05 بهمن 1398
  • تاریخ پذیرش 26 اردیبهشت 1399
  • تاریخ اولین انتشار 26 اردیبهشت 1399
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1398

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما