نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه الزهراء

2 دانشگاه تهران

3 دانشگاه لیون لومیر

چکیده

بحث از معنویت‌های جدید و رواج آن‌ها در جامعۀ ایران چند سالی است که تا حدی توجه‌ها را به‌خود جلب کرده است. در این مقاله، با رویکردی توصیفی-تحلیلی به مطالعۀ موقعیت فرهنگی، اجتماعی، طبقاتی و سبک زندگی اعضای دو جمع مروج معنویت‌های جدید در تهران پرداخته‌ایم؛ یکی با رویکرد عرفانی و دیگری نوعی روان‌شناسی. براساس یافته‌های این پژوهش، به نظر می‌رسد بتوان معنویت‌های جدید را به مثابۀ نوعی مصرف فرهنگی و در ارتباط با دیگر انتخاب‌های افراد در سبک زندگی‌شان مورد مطالعه قرار داد. از این منظر، گرایش به این معنویت‌ها، لااقل در یک دورۀ زمانی مشخص و در میان طبقۀ متوسط تهرانی، راهی متمایز برای افزایش سرمایۀ فرهنگی و ابزاری برای کسب مشروعیت بیشتر تلقی می‌شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Consumption of spiritual goods, a way to develop cultural capital: An inquiry on the New Age spiritualities in Iran

نویسندگان [English]

  • Susan Bastani 1
  • Sara Shariati 2
  • Behnaz Khosravi 3

1 University of Alzahra

2 University of Tehran

3 University of Lyon II

چکیده [English]

Extended abstract1. Introduction The New Age spiritualities and their popularity in Iran have drawn the attention of many scholars during the past few years. From the mid-1990s, some signs of spiritual phenomena appeared in Iran whose roots might be traced to the movements of the second half of the twentieth century, especially in Western industrial societies, which were called the "New Age spirituality". This wave spread rapidly in Iran, several books were published in Persian, several conferences were organized, and the communities emerged. Using a descriptive-analytical approach, the present paper is interested in the lifestyle of people in Tehran who participate in the communities of New Age spiritualties, seeking a way of living in which they will be able to combine spiritual practices with prosperity, success, and perfection. We examine the social class, cultural status and activities, and the lifestyle of the members of two communities, one based on a psychological approach and the other one mystical. The aim of this paper is to analyze how social origin and lifestyle of members weigh in motivation for joining these communities. 2. Theoretical FrameworkA key feature of "New Age spiritualties" is a syncretic approach to the beliefs and practices from a range of resources, such as traditional religions, mysticism, esotericism, metaphysics, oriental disciplines and practices, holistic medicine and alternative medicine, psychotherapy and parapsychology, self-help and motivational psychology, techniques of "personal development", and even quantum physics ( Drury, 2004; Flere & Kirbis, 2009; Heelas, 1996; Heelas & Woodhead, 2005; Hérvieu-Leger, 1993, 2001; Houtman & Aupers, 2007 Rindfleish, 2005 ).Various studies have discussed the characteristics of the members of the communities of New Age from different aspects of life in different societies (Flere & Kirbis, 2009; Hanegraaff, 2005; Heelas, 1996; Laliberté, 2009; Rindfleish, 2005; Sutcliffe, 2006). Some of these studies have also pointed to the association between increasing the consumerism and tendency toward different forms of the New Age spiritualties. In the domain of sociology of consumption and lifestyle, we lean toward Pierre Bourdieu’s theory for studying social reproduction among the middle class in Iran and the ways in which cultural capital is developed, as a factor for achieving social distinction (Bourdieu, 1985).3. MethodologyThis analysis is based on the study of two women communities of New Age spiritualties in Tehran: one with a psychological approach (Hasty , specialized in the field of “personal development”) and the other one with a mystical approach (interpretation of the poems of Rumi and the verses of Quran). We have applied both qualitative and quantitative methods such as an ethnographic approach with participant observation, document analysis, interview and questionnaire for gathering data. 4. Results and DiscussionThe demographic analysis of the respondents shows a homogeneity in age, social origin, level of education and social status within the population of each community and a similarity between the two communities. According to our data, these women who belong mostly to the upper middle class of the Iranian society, can be characterized by the consumerist lifestyle.The majority of members of these communities attempt to convert their economic capital to the cultural capital in different domains. For example, they endeavor to rise their qualification in different educational ways (academic or nonacademic). They read books and magazines very often, participate in training classes and workshops and seek the symbolic value of the cultural productions in different fields. In addition to these cultural consumptions, they try to have something to say and offer to intellectual domains. They try to shape their special lifestyle by distinguishing themselves from others, especially the lower classes. Thus, joining the communities of New Age spiritualties is another manner of picking up whatever they need in their everyday life.After studying different aspects of lifestyle of the members of these communities, we noted that most of them try to accumulate different forms of cultural capital and develop strategies for converting parts of their economic capital to cultural capital. On the other hand, it seems that the consumptive behavior of members of these communities is also implemented in cultural, relational or spiritual fields. 5. Conclusion Based on the results, it is possible to argue that beside all the functions of New Age spiritualties communities in Iran, members’ tendency toward these communities is an attempt to develop their cultural capital and to distinguish themselves from others in their social networks. These new spiritualties can therefore be analyzed as a kind of cultural consumption, associated with other choices of these individuals related to their lifestyle. From this perspective, tendencies toward these communities, among the middle class in Tehran, at least in a certain period, can be considered as a distinctive way to develop cultural capital and to acquire legitimacy in the society.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • New Age spiritualities
  • Cultural capital
  • lifestyle
  • consumption
  • distinction
1. باستانی، س.، شریعتی مزینانی، س.، و خسروی، ب. (۱۳۸۸). مروجان رفتارهای نوین دینی، مطالعه موردی جمع‌هایی با رویکردهای روان‌شناسی و عرفان. نامۀ علوم اجتماعی، ۳۶(۱۷)، ۸۷-۱۲۳.
2. بوردیو، پ. (۱۳۸۱). نظریۀ کنش، دلایل عملی و انتخاب عقلانی. ترجمۀ‏ مرتضی مردیها. تهران: نقش و نگار.
3. خسروی، ب. (۱۳۸۵). بررسی میزان تأثیر شبکه روابط اجتماعی و شیوه زندگی در رفتار دینی افراد (تحلیل عوامل موثر در گرایش به رفتارهای نوین دینی در میان ساکنان شهر تهران)، (پایان‌نامۀ منتشرنشده کارشناسی ارشد) دانشگاه الزهرا، ایران.
4. ساراپ، م. (۱۳۸۲). راهنمایی مقدماتی بر پساساختارگرایی و پسامدرنیسم. ترجمۀ‏ محمدرضا تاجیک. تهران: نی.
5. شریعتی مزینانی، س.، باستانی، س.، و خسروی، ب. (۱۳۸۶). جوامعی در نوستالژی اجتماع: نگاهی به پدیدۀ معنویت‌های جدید در ایران (از خلال مطالعه موردی دو نمونه از جمع‌های عرفانی و ‌روان‌شناسی). مطالعات فرهنگی و ارتباطات، ۸(۳)، ۱۶۷-۱۹۵.
6. شریفی، ا. ح. (۱۳۸۷). درآمدی بر عرفان‌ حقیقی و عرفان‌های کاذب، قم: صهبای یقین.
7. غلامرضا کاشی، ف. (۱۳۸۸). مردم‌نگاری معنویت‌های جدید در ایران – نمونۀ موردی عرفان کیهانی، (پایان‌نامه منتشر‌نشده کارشناسی ارشد). دانشگاه تهران، ایران.
8. غلامی‏زاده بهبهانی، ش. (۱۳۸۵). دلایل جامعه‏شناسانه پیدایش جنبش‏های جدید دینی در ایران، مطالعه‏ موردی کلاس NLP و موفقیت (پایان‌نامه منتشرنشده کارشناسی ارشد). دانشگاه الزهرا، ایران.
9. فاضلی، م. (۱۳۸۲). مصرف و سبک زندگی. قم: صبح صادق.
10. کرایب، ی. (۱۳۸۲). نظریۀ اجتماعی کلاسیک، مقدمه‌ای بر اندیشه مارکس، وبر، دورکیم و زیمل. ترجمۀ‏ شهناز مسمی‌پرست. تهران: آگه.
11. گیدنز، آ. (۱۳۸۳). تجدد و تشخص، جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ترجمۀ‏ ناصر موفقیان. تهران: نی.
12. لایون، د. (۱۳۸۳). پسامدرنیته. ترجمۀ‏ محسن حکیمی. تهران: آشیان.
13. مظاهری سیف، ح. (۱۳۹۰). معنویت‌های نوظهور. تهران: پژوهشکده باقرالعلوم.
14. نیک‌پی، ا. (۱۳۸۰). نگاهی به برخی تحولات دینی در ایران معاصر. نامه انجمن جامعه‌شناسی ایران، ۱(۱)، ۴۳-۶۰
15. Baudrillard, J. (1968). Le système des objets [The system of objects]. Paris: Gallimard.
16. Baudrillard, J. (1970). La societe de consommation [The consumer society]. Paris: Gallimard.
17. Bibby, R. (1987). Fragmented gods: The poverty and potential of religion in Canada. Toronto: Irwin.
18. Bourdieu, P. (1979). La distinction, critique social du jugement [Distinction: A social critique of the jugement of taste]. Paris: Editions de Minuit.
19. Bourdieu, p. (1984). Espace social et genèses des « classes ». Actes de la Recherche en Sciences Sociales, 52-53, 3-14.
20. Czellar, S. (2002). An explanatory inquiry on the antecedent of prestige judgements. Austin: Texas.
21. Drury, N. (2004). The New Age: Searching for the spiritual self. London: Thames and Hudson.
22. Du Pasquier, R. (1988). Le reveil de I’islam [The islamic revival]. Paris: Cerf.
23. Featherstone, M. (1991). Consumer Culture and Postmodernism. London: Sage.
24. Flere, S. & Kirbiš, A. (2009). New Age, religiosity, and traditionalism: A cross-cultural comparison. Journal for the Scientific Study of Religion, 48(1), 161-169.
25. Habermas, J. (2008). Qu'est-ce qu'une societe « post-seculière » ? [Notes on « Post‐Secular » Society] (P. Rusch Trad.). Le Debat, 152 (5), 4-15.
26. Hanegraaff, W. J. (1998). New Age religion and western culture: Esotericism in the mirror of secular thought. Leiden, New York, Cologne: State University of New York Press.
27. Heelas, P. (1996). The New Age Movement. Oxford: Blackwell.
28. Heelas, P., & Woodhead, L. (2005). The spiritual revolution. Why religion is giving way to spirituality? Oxford: Blackwell.
29. Hervieu-Leger, D. (1993). Present-day emotional renewals: The end of secularization of the end of religion?, In J. R. Swatos & H. William (Ed.), A future for religion? New paradigms for social analysis, (pp. 129-148), London: Sage.
30. Hervieu-Leger, D. (2001). Individualism, the validation of faith, and the social nature of religion in modernity. In R. K. Fenn (Ed.), The blackwell companion to sociology of religion (pp. 161-175), Oxford: Blackwell.
31. Houtman, D., & Aupers, S. (2007). The spiritual turn and the decline of tradition: The spread of post-Christian spirituality in 14 western countries, 1981-2000. Journal for the Scientific Study of Religion, 46(3), 305-320.
32. Laliberte, A. (2009). Les religions d'Asie de l'Est mondialisees : Le rôle des États [Religions of globalizing East Asia : The role of States]. Revue Internationale De Politique Comparee, 16 (1), 19-39.
33. Lewis, J. R., & Melton, J. G. (1992). Perspectives on the New Age. Albany: State University of New York Press.
34. Luckmann, T. (1990). Shrinking transcendence, expanding religion?. Sociological Analysis, 51(2), 127-138
35. Lyon, D. (1993). A bit of a circus: Postmodernity and New Age. Religion, 23(2), 117-126.
36. Peterson, R. A. (1983). Patterns of cultural choice. American Behavioral Scientist, 26(4), 422-438.
37. Rindfleish, J. (2005). Consuming the self: New Age spirituality as “social product” in consumer society. Consumption Markets & Culture, 8(4), 343-360.
38. Simmel, G. (1999[1900]). Philosophie de l'argent [The philosophy of money]. Paris: PUF.
39. Sutcliffe, S. J. (2006). Re-thinking "New Age" as a popular religious habitus: A review essay on the spiritual revolution. Method & Theory in the Study of Religion, 18(3), 294-314.
40. Weber, M. (1978 [1920]). Economy and society. Oakland: University of California press.
41. Woodhead, L., & Heelas, P. (2000). Religion in modern times: An interpretive anthology. Oxford: Blackwell.