رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و توان‌مندی روانی در زنان سرپرست خانوار شاغل در مراکز کوثر شهرداری تهران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده
زنان سرپرست خانوار فقیر یکی از گروه‏های آسیب‏پذیر جامعه هستند. این زنان علاوه بر نقش‏های متداول برای زنان در خانواده، متولی نقش‏های مربوط به سرپرستی خانوار نیز هستند. از این رو، تلاش برای توان‌مندسازی آن‌ها از اولویت ویژه‏ای برخوردار است. در این بین، برخورداری از آمادگی ذهنی و روانی پیش‌شرطی اساسی برای شکوفایی قابلیت‏های فردی در دیگر عرصه‏های زندگی است. بر این اساس، تحقیق حاضر با هدف بررسی رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و توان‌مندی روانی در زنان سرپرست خانوار در قالب پژوهشی پیمایشی متشکل از 324 زن شاغل در مراکز کارآفرینی و مهارت‏آموزی کوثر شهرداری تهران، صورت پذیرفته‏است. برای اخذ نمونه، ابتدا مراکزی به صورت تصادفی از لیست مراکز موجود انتخاب و سپس کارکنان هر مرکز تمام‌شماری شده‌اند. این روند تا تحقق حجم نمونۀ تعیین‌شده ادامه یافته است. ابزار گردآوری اطلاعات نیز پرسش‏نامۀ محقق‌ساخته بوده است. داده‏های حاصل با روش‏های آماری تحلیل هم‌بستگی و تحلیل هم‌بستگی کانونی تجزیه‌وتحلیل شده‏اند. یافته‏های تحقیق در مجموع مؤید هم‌بستگی متوسط بین مؤلفه‏های مختلف سرمایۀ اجتماعی و توان‌مندی روانی بوده‏ است. در عین حال، هم‌بستگی‏ بین «توانایی تصمیم‏گیری» و «اعتماد به نفس» با مؤلفه‏های مختلف سرمایۀ اجتماعی قوی‏تر از سایر مؤلفه‏های توان‌مندی روانی بوده‏ است. در بین متغیرهای زمینه‏ای نیز در اغلب موارد سن اثر منفی و مدت سرپرستی، درآمد و تحصیلات دارای اثر مثبت بر مؤلفه‏های توان‌مندی روانی بوده‏اند. همچنین، تحلیل هم‌بستگی کانونی، نشان‏دهندۀ‏ نقش تبیین‏کنندگی سرمایۀ اجتماعی بر توان‌مندی روانی است.

کلیدواژه‌ها


1. ازکیا، م. و غفاری، غ. (1383). توسعۀ روستایی با تأکید بر جامعۀ روستایی ایران. تهران: نشر نی.
2. اوفه، ک. (1384). چگونه می‌توان به شهروندان اعتماد داشت؟. سرمایۀ اجتماعی اعتماد دموکراسی و توسعه. (ا. خاکباز و ح. پویان، مترجمان). تهران: نشر شیرازه.
3. چلبی، م. (1375). جامعه‌شناسی نظم. تهران: نشر نی.
4. چلبی، م. و مبارکی، م. (1384). تحلیل رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و جرم در سطوح خرد و کلان. جامعه‌شناسی ایران، 6 (2)، 44-3.
5. خواجه دادی، ا.، شریفیان ثانی، م.، شیانی، م. و کریملو م. (1387). رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و سلامت مادران. رفاه اجتماعی. 8 (30 و 31)، 102-83.
6. سلطانی، ط. و مژده، ج. (1387). بررسی رابطۀ بین سرمایۀ اجتماعی و سلامت روانی (مورد مطالعه: دانشجویان دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه شیراز). مدیریت و توسعه، (68 و 69)، 121-107.
7. سیدان، ف. و عبدالصمدی، م. (1390). رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و سلامت روان زنان و مردان. رفاه اجتماعی، 11 (42)، 254-229.
8. شجاع، م.، نبوی، س. ح.، کسانی، ع. و باقری یزدی س. ع. (1390). تحلیل عاملی سرمایۀ اجتماعی و رابطۀ آن با سلامت روان سالمندان منطقۀ 9 شهر تهران. مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، (3)، 90-81.
9. قاسمی‌پور، م. و جهانبخش گنجه، س. (1389). رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و سلامت روان در دانشجویان شهرستان خرم‌آباد. مجلۀ علمی‌پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی لرستان (یافته)، 12 (1)، 64-57.
10. کامران، ف. و ارشادی، خ. (1388). بررسی رابطۀ سرمایۀ اجتماعی شبکه و سلامت روان. پژوهش اجتماعی، 2 (3)، 54-29.
11. کبیر، ن. (1389). تأملی در سنجش قدرت‌مندشدن زنان: منابع، عاملیت، دست‌آوردها. (ف. صادقی، مترجم). توان‌مندی زنان: نقدی بر رویکردهای رایج توسعه. تهران: نشر آگه.
12. کسل، ف. (1383). چکیدۀ آثار آنتونی گیدنز. (ح. چاوشیان). تهران: انتشارات ققنوس.
13. کیوان آرا، م.، توکلی، ن.، سموعی، ر. و توکلی، ف. (1391). رابطۀ بین سرمایۀ اجتماعی با سطح بهداشت روانی. مدیریت اطلاعات سلامت، 9 (7)، 1065-1058.
14. لهسائی زاده، ع. و مرادی، گ. (1386). رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و سلامت روان در مهاجران. رفاه اجتماعی، 7 (26)، 180-161.
15. مالوتره، آ.، بوندر، ک. و شولر، س. ر. (1389). سنجش توان‌مندی زنان به عنوان یک متغیر در توسعۀ بین‌المللی. (ه. مداح و ف. محمد، مترجمان). توان‌مندی زنان: نقدی بر رویکردهای رایج توسعه. تهران: نشر آگه.
16. Albertyn, R. M. (2005). Increased accountability through monitoring empowerment programs. Journal of Family Ecology and Consumer Sciences, 33(1), 31-36.
17. Berry Brittany, M. (2011). The protective role of psychological empowerment on tobacco use behaviors (Unpublished master’s thesis). Virginia University, Richmond, VA.
18. Fujiwara, T., & Kawachi, I. (2008). Social capital and health: A study of adult twins in the US. American Journal of Preventive Medicine, 35(2), 139-144.
19. Fukuyama, F. (1995). Trust: The social virtues and the creation of prosperity New York: Free Press.
20. Grootaert, C., Narayan, D., Jones, V.N. & Woolcock, M. (Ed.). (2004). Measuring social capital: An integrated questionnaire, World Bank Working Paper (No. 18), Washington D.C.: World Bank Publications.
21. Harpham, T., Grant, E., & Thomas, E. (2002). Measuring social capital within health surveys: Key issues. Health Policy and Planning, 17(1), 106-111.
22. Hjollund, L., & Svendsen, G. T. (2000). Social capital: A standard method of measurement. Denmark: The Aarhus School of Business.
23. Kabeer, N. (2003). Gender mainstreaming in poverty eradication and the millennium development goals: A handbook for policy-makers and other stakeholders. Canada: Commonwealth Secretariat, International Development Research Centre (IDRC).
24. Kawachi, I., & Berkman, L. F. (2001). Social ties and mental health. Journal of Urban Health, 78(3), 458-467.
25. Kerri, M., Kerr, P. D. S., Cheater, F., & Morgan, A. (2013). The role and impact of social capital on the health and wellbeing of children and adolescents: A systematic review. Scotland, UK: Glasgow Centre for Population Health, Glasgow Caledonian University.
26. Kvinnofroum (2001). Measuring women’s empowerment: A report from a pilot project on methods for measuring women’s empowerment in Southern Africa. Sweden, Stockholm: Funded by UNDP.
27. Lin, N. (2001). Building a network theory of social capital. In N., Lin, K. S., Cook, & R. S. Burt (Eds.), Social capital: Theory and research. New York: Transaction Publishers.
28. Morgan, A., & Swann, C. (2004). Social capital for health: Issues of definition, measurement and links to health. London: Health Development Agency.
29. Paxton, P. (1999). Is social capital declining in the United States? A multiple indicator assessment. American Journal of Sociology, 105(1), 88-127.
30. Putnam, R. D., Leonardi, R., & Nanetti, R. Y. (1994). Making democracy work: Civic traditions in modern Italy. New Jersey, United States: Princeton University Press.
31. Spreitzer, G. M. (1995). Psychological empowerment in the workplace: Dimensions, measurement, and validation. Academy of Management Journal, 38(5), 1442-1465.
32. Whiteside, M. (2009). A grounded theory of empowerment in the context of Indigenous Australia (Unpublished doctoral dissertation). Australia: James Cook University.
33. Wilkinson, R. G., & Marmot, M. (Eds.). (2003). Social determinants of health The solid facts. Denmark: WHO Regional Office for Europe. Retrieved from http://www.euro.who.int /data/ assets/ pdf_file/ 0005/ 98438/ e81384.pdf
34. Woolcock, M. (1998). Social capital and economic development: Toward a theoretical synthesis and policy framework. Theory and Society, 27(2), 151-208.
35. Woolcock, M., & Narayan, D. (2000). Social capital: Implications for development theory, research, and policy. The World Bank Research Observer, 15(2), 225-249.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 26 شهریور 1392
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1396
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1396