قدرت رسمی و شیوه‌های ابراز مقاومت در گفت و گوهای روزمره در یک چایخانه به شیوۀ تحلیل‏ گفت وگوی انتقادی و نشانه‏ شناسی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه گیلان

2 دانشگاه پیام نور، مشهد

چکیده
در این مقاله با استفاده از روش‏های تحلیل‏گفت و گوی انتقادی، نشانه‏شناسی و تحلیل مقوله‏پردازی عضویت، به دنبال تحلیل گفت و گوهای مشتریان چایخانه‏ای در شهر مشهد بوده‏ایم. دغدغۀ اصلی آن بوده است که نشان دهیم چگونه این تعارض‏، در متن خاطرۀ مشترک چند نفر از مشتریان از مواجه با قدرت رسمی،‏ خود را نشان می دهد و چگونه در بیان چنین خاطراتی نشانه‌هایی از مقاومت، حتی در پایین‌ترین سطوح زندگی اجتماعی، در عرصۀ زیست جهان، مشاهده می شود. این تحقیق به روش کیفی و طی سه ماه حضور محقق در میدان تحقیق و ضبط صوتی گفت و گوها و رونوشت‏برداری مطابق قواعد تحلیل گفت و گو است. روش نمونه‏گیری مبتنی بر هدف بوده و از چهار گروه اصلی حاضر در چایخانه، گفتگوی میان اعضای یکی از گروه‏‏ها که شامل بیان خاطره‏ای طنزآمیز از مواجهه با نمادهای قدرت رسمی است، بررسی شده است. نتایج نشان می‏دهد که اعضای چایخانه با روش‏های غیرمستقیمی؛ نظیر کولونی‏شدن در میان گروه‏های خودی در جایی همچون چایخانه، در بیان طنزآمیز خاطرۀ خود از مواجهۀ مستقیم با قدرت رسمی، نوعی بی‏تفاوتی اجتماعی را در مقابل افزایش فشار قدرت رسمی بر حوزۀ زندگی روزمره نشان می‏دهند. همچنین، تحلیل‏گفت و گوی انتقادی می‏تواند با بررسی دقیق و جزیی‏نگرانۀ چنین تعاملاتی در لحظات برخورد، بازنمایی روشنی از مکانیزم اعمال قدرت ارایه دهد و نشان دهد که چگونه و به چه نحوی عرصۀ قدرت به عرصۀ عمومی اعمال سلطه می‏کند.

کلیدواژه‌ها


1. ادیب، م؛ صلصالی، م. (١٣٨٦). روش‏های تحقیق کیفی. تهران: نشر بشری.
2. پوینتون، ک؛ پوینتون، آ. (١٣٨٨). فرهنگ و متن: گفتمان و روش‌شناسی پژوهش اجتماعی و مطالعات فرهنگی، ترجمۀ حسن چاوشیان. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی و دانشگاه امام صادق.
3. جهاندیده، ا. (١٣٧٨). نقد مناسبات قدرت، دانش و حقیقت در گفت‌و‌گو با افشین جهاندیده. تهران: صبح امروز.
4. حریری، ن. (١٣٨٥). اصول و روش‏های پژوهش کیفی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی. واحد علوم و تحقیقات.
5. سیدمن، ا. (١٣٨٨). کشاکش آرا در جامعه‏شناسی. (ه. جلیلی، مترجم). چاپ سوم. تهران: نشر نی.
6. Althusser, L. (1971). Ideology and ideological state apparatuses in Lenin and philosophy and other essays. London, England: New Left Books.
7. Baker, C. (2000). Locating culture in action: Membership categorization in texts and talk. In A. Lee & C. Poynton (Eds.), Culture and text: Discourse and methodology in social research and cultural studies (pp. 99-113). Lanham, MD: Rowman & Littlefield.
8. Foucault, M. (1980). Power/knowledge: Selected interviews and other writings 1972–1977, London: Harvester Press.
9. Giddens, A., Duneier, M., & Appelbaum, R. (2005). Introduction to sociology (5th ed.). New York: W.W. Norton & Company, Inc.
10.Habermas, J. (1984). The theory of communicative action (Vol. 2). Boston: Beacon Press.
11. Harland, R. (1987). Super structuralism: The philosophy of structuralism and post-structuralism. London, England: Methuen.
12. Hester, S., & Eglin, P. (1997). Culture in action: Studies in membership categorization analysis. Washington, DC: International Institute for Ethnomethodology and University Press of America.
13. Schegloff, E. A. (2007). A tutorial on membership categorization. Journal of Pragmatics, 39(3), 462–482.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 06 بهمن 1392
  • تاریخ اولین انتشار 01 شهریور 1394
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1394