تحلیلی بر شاخص‌های شهر دوستدار کودک با تأکید بر فضاهای آموزشی (مطالعۀ موردی: دبیرستان‌های متوسطۀ دوم شهر اسلام آباد غرب)

نوع مقاله : پژوهشی- کاربردی

نویسندگان

جمال نجفی ¹

صفیه دامن باغ ²

مهناز حسینی سیاه گلی ³

¹ مدیر پژوهش‌سرای دانش‌آموزی، مرکز آموزش و پرورش شهرستان اسلام آبادغرب، اسلام‌آبادغرب، ایران

² پژوهشگر پسادکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اسلام‌آبادغرب، ایران

³ پژوهشگر پسادکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

https://doi.org/10.22067/social.2025.92970.1627

چکیده

هدف از پژوهش حاضر، بررسی شاخص‌های شهر دوستدار کودک با تأکید بر فضاهای آموزشی در دبیرستان‌های متوسطه دوم شهر اسلام‌آباد غرب با استفاده از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) است. پژوهش حاضر با جامعۀ آماری حدود 4588 نفر از دانش‌آموزان دختر و پسر از 27 دبیرستان‌ متوسطه دوم شهر اسلام‌آباد غرب نمونه‌ای ۳00 نفری را با استفاده از فرمول کوکران انتخاب و بررسی کرده است. ابزار پژوهش، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته با روایی محتوایی (صوری) و سازه‌ای تأیید‌شده و پایایی ترکیبی قابل قبول بود. داده‌ها با روش‌های تحلیل همبستگی و الگویابی معادلات ساختاری توسط نرم‌افزارهای SPSS و Smart PLS تحلیل شدند. مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان می‌دهد که بین شاخص‌های شهر دوستدار کودک، رابطه‌ای قوی و معنادار وجود دارد، به‌طوری که داده‌ها به‌خوبی با مدل مفهومی پژوهش منطبق هستند و مدل از برازندگی لازم برخوردار است. این امر، اعتبار و پایایی نتایج را تأیید می‌کند. در این میان، شاخص «محیط آموزشی» با امتیاز 159/17، قوی‌ترین رابطه را با شاخص شهر دوستدار کودک در دبیرستان‌های متوسطه دوم اسلام‌آباد غرب دارد. پس از آن، شاخص‌های «محیط کالبدی» با امتیاز 515/15، «محیط اجتماعی» با امتیاز 837/12 و «محیط روان‌شناختی» با امتیاز 952/8 قرار دارند که نشان‌دهندۀ تأثیر این شاخص‌ها بر مدارس دوستدار کودک در دبیرستان‌های متوسطه دوم اسلام‌آباد غرب است. به‌طور کلی نتایج نشان داد که محیط آموزشی دارای بیشترین تأثیر بوده و محیط روان‌شناختی کمترین تأثیر را داشته است.
 

کلیدواژه‌ها

شهر دوستدار کودک

فضاهای آموزشی

مدرسه دوستدار کودک

SmartPls

شهر اسلام‌آباد غرب

---

مراجع

1. آقاجان، م؛ و امامی‌کوپایی، س. (1403). شناسایی مؤلفه‌های اثرگذار معماری بر تربیت کودک، مبتنی بر رویکرد اسلامی: فضاهای آموزشی پیش‌دبستان. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، 12(25)، 139-171. doi:30497/esi.2024.244960.1651
2. اسکندری‌تربقان، ز؛ حسینقلی‌، ‌ر؛ و کامل‌نیا، ح. (1398). ارائۀ چارچوب مفهومی برای طراحی فضای فیزیکی مدرسۀ ابتدایی بر مبنای نظریۀ یادگیری مشارکتی ویگوتسکی. نوآوری‌های آموزشی، 72(18)، 27-52. doi: 22034/JEI.2020.103561
3. باقری‌کراچی، ا؛ صادقی، س؛ و ایمنی، م. (1402). طراحی چارچوب مفهومی مدرسۀ دوستدار کودک در ایران. تفکر و کودک، 14(1)، 29-61. doi: 10.30465/FABAK.2023.7943
4. رشیدکلویر، ح؛ کریمی‌آذری، ا؛ و پوررضا، س. (1399). ارزیابی ایجاد مؤلفه‌های شهر دوستدار کودک در شهر بندرانزلی. دانش شهرسازی، 4(3)، 51-65. doi: 22124/upk.2020.14181.1273
5. رمضانی، ه؛ و خادم، ر. (1403). بررسی نقش نظام آموزش و پرورش بر تربیت پذیری دانش‌آموزان در مدارس. اولین همایش بین‌المللی معلمان برتر، مسجد سلیمان.https://civilica.com/doc/2166674
6. زیاری، ک؛ صراف، م؛ پوراحمد، ا؛ و فرهودی، ر. (1400). تبیین اصول شهر دوستدار کودک با رویکرد ارتقاء محیط شهری به روش دلفی و کاربست آن در منطقه ۲ تهران. فصل‌نامۀ تحقیقات جغرافیایی، ۳۶ (۲)،۱۷۳-۱۸۹. http://georesearch.ir/article-1-1037-fa.html
7. سلطانی‌نژاد، ن؛ و صفیان‌بلداجی، ر. (1402). واکاوی انگاره­های معلمان دوره ابتدایی از مفهوم «مدرسۀ دوست‌دار کودک». نظریه و عمل در برنامۀ درسی، 11(22)، 169-204.

.doi: 10.22034/tpcj.2024.190372

8. شهمیری، ن؛ زعیم‌دار، م؛ موگویی، ر؛ و ملماسی، س. (1402). ارائۀ الگوی مدیریت و برنامه‌ریزی محیط‌زیست شهری امن با رویکرد شهر دوستدار کودک (مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران). جغرافیا و توسعۀ فضای شهری، 10(2)، 113-131. .doi: 10.22067/jgusd.2022.76980.1202
9. عالمی، م؛ و طایی، ف. (1400). بررسی تطبیقی حقوق کودک از منظر حقوق ایران و حقوق بین‌الملل.مطالعات حقوق بشر اسلامی، 1(10)، 177-200.

https://www.magiran.com/p2309933

10. فتحی، م. (1398). نظریۀ سازنده‌گرایی اجتماعی و دلالت­های آن برای فرایند یادگیری و تدریس. پویش در آموزش علوم انسانی، 5(15)، 86-100. https://sid.ir/paper/371273/fa
11. کریمی‌آذری، ا؛ و طالب‌صفا، م. (1396). اصول طراحی مدارس دوستدار کودک در مقطع ابتدایی با رویکرد ارتقاء رشد شناختی دانش‌آموزان در ایران (نمونه مـوردی: مـدارس ابتـدایی شـهر رشـت). اجلاس بین­المللی مطالعات نوین در عمران، معماری و شهرسازی با رویکرد ایران اسلامی، مشهد.
12. میرشکاری، س. (1401). بررسی نقش آموزش‌وپرورش در تربیت و پرورش کودکان. فصلنامۀ مطالعات علوم اجتماعی، 8(2)، 176-185.
13. میرمحمدصادقی، ف؛ و نوری، س. (1402). ارزیابی تجربۀ شهر دوستدار کودک بم. رهپویه معماری و شهرسازی، 2(2)، 7-26. doi: 10.22034/rau.2023.1987019.1050.
14. نظرپور، م؛ و نوروزیان‌ملکی، س. (1397). شناسایی مؤلفه‌های معماری مؤثر در ارتقای یادگیری دانش‌آموزان با تأکید بر فضاهای باز مدارس براساس سند تحول بنیادین آموزش‏ و‏ پرورش. مجلۀ مطالعات آموزش و یادگیری، 10(2)، 165-193. doi: 10.22099/jsli.2019.29978.2585

 

15. Arazo, V. (2023). Status of Implementation of Child-Friendly School System: Its Influence to Pupils’ Academic Performance, Psychology and Education: A Multidisciplinary Journal, 7(11), 1-19. DOI: 10.5281/zenodo.7789950.
16. Arce, M. C. (2015). Maturing children’s rights theory: From children, with children, of children. The International Journal of Children's Rights, 23(2), 283-331.
17. Aziz, H., Sudrajat, A., Suparno, S., Pashela, P., Azzahra, L. P., & Mannana, N. F. (2025). Evaluation of the child-friendly school policy in indonesia: analysis of effectiveness and implementation challenges. Journal of Education and Learning (EduLearn), 19(1) , 371-379. DOI: https://doi.org/10.11591/edulearn.v19i1.21706.
18. Bakhtiar, N., Afrida, A., Mastura, M., & Fitrah, R. (2024). Problematics of Implementing Child-Friendly School Programs in Preschool Institutions. KINDERGARTEN: Journal of Islamic Early Childhood Education, 7(2), 169-178. DOI: http://dx.doi.org/10.24014/kjiece.v7i2.33926
19. Brown, C., de Lannoy, A., McCracken, D., Gill, T., Grant, M., Wright, H., & Williams, S. (2019). Child-friendly cities. Cities & health, 3(1-2), 1-7. https://doi.org/10.1080/23748834.2019.1682836
20. Cairns, L. O., Fambasayi, R., Katsidzira, R. S., Milić, P., Cilliers, J., & Barros, P. (2024). Laying the Foundations for a Child-Focused Cities Analytical Framework: Reflections from an International, Interdisciplinary Collaboration. Urban Planning, 9(12), 17-28. DOI: https://doi.org/10.17645/up.8264
21. Chu, M., Fang, Z., Lee, C. Y., Shang-Kuan, C. H., Mao, L., & Chiang, Y. C. (2025). Building a child-friendly social environment from the perspective of children in China based on focus group interviews. Current Psychology,44(3) 2001-2017. https://doi.org/10.1007/s12144-024-07273-x.
22. Cobanoglu, F., Ayvaz-Tuncel, Z., & Ordu, A. (2018). Child-Friendly Schools: An Assessment of Secondary Schools. Universal Journal of Educational Research, 6(3), 466-477.
23. Djoehaeni, H., Agustin, M., Gustiana, A. D., & Kamarubiani, N. (2020). A child-centered classroom program: An approach to promote child friendly schools. In Borderless Education as a Challenge in the 5.0 Society (pp. 252-259). Routledge.

 DOI: http://doi.org/10.11591/ijere.v13i2.25440.

24. Elkhouly, A. P. D. A., Shawket, A. P. D. I. M., & Ahmed, A. P. D. M. M. (2022). Child Friendly Cities between theoretical conceptualization and real perception: Capturing the children's perspectives to the city; a pilot case study in GCR.
25. Fitriani, S., & Qodariah, L. (2021). A Child-Friendly School: How the School Implements the Model. International Journal of Evaluation and Research in Education, 10(1), 273-284. DOI: http://doi.org/10.11591/ijere.v10i1.20765.

https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2023.101829.

https://doi.org/10.1080/14733285.2024.2353746.

26. Iskandar, D. (2024). The the effectiveness of child-friendly schools on the character. Journal Administrasi Pendidikan, 1(1), 13-26.

DOI:10.55324/josr.v1i12.387.

27. Jansson, M., Herbert, E., Zalar, A., & Johansson, M. (2022). Child-friendly environments-What, how and by whom? Sustainability, 14(8), 48-59.

https://doi.org/10.3390/su14084852.

28. Kattam, A. J., Barasa, P. L., Kapkiai, M., & Bitok, E. C. (2024). Teacher’s Perception of Child-friendly School Environment in Public ECDE Centres in Uasin-Gishu County. Research Journal of Education, Teaching and Curriculum Studies, 2(1), 8-15. DOI:10.58721/rjetcs. v2i1.574.
29. Maisaroh, S., Hadi, S., & Andrian, D. (2024). Instrument model to evaluate children-friendly school program at elementary school in Indonesia. International Journal of Evaluation and Research in Education (IJERE), 13(2),
30. Powell, R. (2024). Child-Friendly Cities and Communities: opportunities and challenges. Children's Geographies, 22(5), 716-729.
31. Saputri, D. W. R. I., & Hasibuan, R. (2022). Child-friendly school in improving children’s confident character. Aṭfālunā Journal of Islamic Early Childhood Education, 5(2), 38-59. DOI:10.32505/atfaluna. v5i2.4762.
32. Schweder, S., & Raufelder, D. (2024). Does changing learning environments affect student motivation? Learning and Instruction, 89, 101-119.
33. Suharsiwi, S., Arifin, R. S., Setiyanti, A., & Arvan, M. (2023). Implementing child-friendly schools’ program at Muhammadiyah elementary school in South Tangerang. Indonesian Journal of Islamic Education Studies (IJIES), 6(1), 109-122.